42S 



konde er geene voorstelling van het tegendeel ontstaan; werd 

 er geene beweging «opgemerkt en waargenomen", dan viel er 

 eenvoudig niets te verklaren. De beweging alzoo moet eenen 

 grond, eene oorzaak hebben, hetgeen nederkomt op de bewe- 

 ring, dat het wereldproces moet ontstaan zijn. Dit postulaat 

 ontgaat men niet, door de krachtsnitingen onder ignoratievan 

 cohaesie, adhaesie en affiniteit als eene samenhangende reeks 

 van drukkingen en stooten op te vatten. Bij de volkomen 

 inertie of traagheid eener als krachteloos gedachte stofjeswereld 

 bleef dan het primum movens het vraagteeken der vraagteekens. 

 Buitendien , elimineert men het krachtbegrip als grondslag der 

 aanschouwde bewegingen , en legt men de oorzaak van het we- 

 reldverloop in de «eeuwige noodzakelijkheid", volgens dewelke 

 de stofjes het bijv. niet in den zin kunnen krijgen om met 

 hunne bewegingen op te houden , dan maakt men zuivere ver- 

 standsbegrippen of kategorieën tot voorwaarde van een concreet 

 proces, — eene groote wonderlijkheid in een ontgeestelijkt 

 Heelal, en eene opmerkelijke inconsequentie in den «empiristie 

 schen" natuurgeleerde. Wij van onze inexacte en metaphysisch- 

 zijde maken liever concrete uitingen tot dragers van abstract 

 logische verhoudingen. Vast ook staat het , dat men bij eliminatie 

 van het krachtbegrip met de hypothese eener volslagen trage stof 

 alleen afstooting , geen gravitatie , cohaesie of atfmiteit verklaren 

 kan , — de theorie van Lesage telt niet mede — terwijl het op 

 zelfwaarneming berustende begrip kracht zich in duwing en 

 trekking splitsen laat. Bovendien blijft de onderstelling van een 

 dynamisch werkelijkheidsbeginsel geheel vrij van de reeds door 

 de ouden (*) besefte onbestaanbaarheden der stofjesleer; het is zelf 

 wederom niet iets dat ondenkbaar blijkt en van laatste instantie 



(*) «Semina, inquit Epigurus, sunt minuta, quae nee videri nee tangi 

 possunt, quorum eoitu fortuito et orta sunt omnia et semper oriuntur. Si 

 nee videntur nee ulla corporis purte sentiuntur , unde esse illa scire potuisli ? 

 Deinde, si sunt, qua mente conveniunt ut aliquid efficiant? Si sunt laevia, 

 cohaerere non possunt; si hamata et angulata ergo secabilia sunt. Hami 

 enim et anguli exstant et possunt amputari." Lagtantius, Epit. cap. 36. 



