behoeft te lieeten, maar een verklaringsbeginsel, dat zich her- 

 leiden laat tot de grondfactoren van ons eigen geestelijk bestaan : 

 Wil en Idee, zoodat op het standpunt van den dynaniischen 

 atoniist de werkelijkheid met de geestesspheren als een in wezen 

 samenvalt, — de hoogste eisch waaraan eene kosmologische 

 hypothese kan voldoen. 



Het streven om het krachtbegrip te verwijderen uit het 

 gebied der mathematische physica als zoodanig, is overigens 

 op zich zelf volkomen te billijken. Men heeft dit begrip een- 

 voudig aan de naluurphilosophie te laten, en zich in de 

 mechanica des atooms in plaats van de kracht zelve, met 

 hare aanschouwingscorrelaten: de beweging en hare versnel- 

 lingen of vertragingen te vergenoegen. De werking eener 

 kracht wordt het onmiddellijkst gemeten aan de grootte 

 der door haar in andere atomen veroorzaakte versnelling; zoo- 

 doende bezigt de mechanica den maatstaf voor de grootte der 

 kracht als plaatsvervanger van het onaanschouwelijk kracht- 

 begrip self. Van het krachtbegrip tracht de werktuigkunde zich 

 af te maken , doordat ze met massa (driedimensionale , phaenome- 

 nale continua) , beweging , snelheid en versnelling opereert. Zij kan 

 dit doen , omdat zij eene zuiver formeele en hypothetische we- 

 tenschap is, die er zich niet om behoeft te bekommeren of aan 

 de begrippen en apriorische constructiën waarmede ze opereert 

 al dan niet een transcendent bestaan beantwoordt , noch ook lot 

 welke ondersteUingen en gevolgtrekkingen een zoodanig bestaan 

 aanleiding zoude geven. De natuurphilosophie daarentegen 

 heeft der waarheid gedachtig te blijven, dat de wereld der 

 concrete verschijnselen niets is dan een systeem van phaenomenale 

 teekenen of exponenten ten opzichte eener extramentale vverkelijk- 

 heidsspheer, en dat de praktische zijde onzer ikheid ons dwingt, 

 aan gene zijde der formeele verhoudingen van empirische ver- 

 schijnselen of aanschouwingsgegevens eene andere en trans- 

 cendente orde van zaken aan te nemen, welke aan de wereld 

 onzer bewuste zielebeelden tot substraat verstrekt. 



Progrediamur. Het eigenaardige der moderne natuurweten- 



