schap, hare indrukwekkende grootheid en heerlijkheid, beslaat 

 voor een aanzienlijk gedeelte hierin dat zij berust op de on- 

 derstelling van de doorloopende eenheid en samenhang der 

 geheele Natuur, op de verwantschap dus en de wezensgemeenschap 

 van alle anorganische en organische verschijnselen; zij houdt 

 vast aan het geloof, dat het vroeg of laat moet gelukken, den 

 samenhang der organische en anorganische Natuur op beslissende 

 en afdoende wijze aan te toonen. Organische en anorganische 

 verschijnselen , subjectief geestesleven en objectief natuurverloop , 

 dat alles moet dan ook te verklaren zijn op een en denzelfden monis- 

 tisch-evolutionistischen grondslag. De organische wereld heeft 

 de anorganische tot vooronderstelling , en het is onbetwistbaar, 

 dat door de organische ontwikkeling, door de activiteit der 

 wereldsubstantie in het kosmisch proces, niets te voorschijn 

 kan komen of actueel kan worden, dan hetgeen er potentieel 

 van alle eeuwigheid in vervat is geweest. Het is een hoofd- 

 postulaat voor de eenheidsleer van het natuurwetenschappelijk 

 monisme, dat het Wereldwezen evenzeer grondslag der be- 

 wust geestelijke als der materieele wereld is. Hieruit vloeit 

 voort, dat de natuurgeleerde zelf geen bestrijder mag zijn van 

 de metaphysische stelling, dat de in de bewust-geestelijke we- 

 reld ontvouwde gedachten en gewaarwordingen met het «na- 

 tuurverloop" van de sfeer der werkelijkheid in hun wezen ge- 

 lijkslachtig moeten zijn. Wat de gedachten aanbelangt, zoo 

 komt het lederen dag voor, dat men de wetten der werke- 

 lijkheid , de zoogenoemde natuurwetten , tracht op te maken uit 

 wiskundige berekeningen en andere redeneeringen , uit logisch ge- 

 ordende gedachtenreeksen alzoo , die toch op zich zelve een zuiver 

 imaginair of ideëel karakter dragen. Zulk een gelijkstellen of 

 althans paralleliseeren van de verhoudingen en betrekkingen in de 

 gemeenschappelijke spheer der werkelijkheid met het systeem van 

 ideëele symbolen in de individueele bewustzijnsspheren , zulk een 

 besluiten tot noodzakelijkheid in de Natuur uit de logische nood- 

 zakelijkheid in onze gedachten , imphceert de den meesten niet 

 helder tot bewustzijn komende stelKng, dat de werkelijkheid 



