426 



zoo goed als eeiie mensclielijke gedachteiireeks in haren inhoud 

 logisch, dat is idealiter, wordt hepaald. Men moge dan ook de 

 eeuwenheugende «ontologie" met den Engelschen positivist Le- 

 WES de voordeur uitwerpen , door de achterdeur komt zij weder 

 naar binnen. Een werkelijk feit, een werkelijk natuurverloop 

 kan alleen daarom vatbaar wezen voor ideëele reproductie in de 

 menschelijke geesten, doordien de feiten zelve verwerkelijkte 

 ideeën zijn. Wij kunnen alleen daardoor voorstellingen van 

 werkelijke natuurprocessen voortbrengen, dat deze laatste be- 

 halve dat zij werkelijkheid bezitten, ten opzichte van hunnen 

 inhoud het karakter van onze eigene gedachten dragen. »Gleiches 

 wird nur von Gleichem erkannt." (i) De inhoud der werke- 

 lijkheid is idee. (^) 



Houdt bovenstaande gevolgtrekking steek , — en met haar staat 

 en valt de mogelijkheid aller transcendentale de bewustzijnsspheer 

 overschrijdende kennis, de mogelijkheid dus om over het theoretisch 

 egoisme der subjectieve idealisten heen te geraken — dan moet 

 ook het dynamisch beginsel, dat in onzen geest door zijne bevre- 

 digingen en wanbevredigingen resoneert , en door hetwelk eerst 

 onze gedachten in handeling of werkelijkheid worden omgezet , als 

 werkelijkheidsbeginsel aan de Natuur buiten ons terug te vinden 

 zijn. Onze Wil moet dan in de Kracht terug zijn te vinden of 

 liever, daar wij tot het begrijpen der Natuur geen ander middel of 

 punt van uitgang hebben dan ons zelf, zoo hebben wij te stellen; 

 alle Kracht is gelijk Wil. Wel beschouwd ligt deze gevolgtrek- 



(J) oCognoscimus res propterea quod animi sensuumque natura cum ex- 

 ternarum rerum natura congruit et cognata est." Mullach, Fr. Pk. Gr. I 

 72. — 'H ^k yvMCTtq zoxj o'^oiov zm ouocm. Arist. Met. II 4. — »Est Pytha- 

 goricorum dogma, similia non nisi a similibus suis comprehendi." Chalcidii 

 Crnnm. in Timaeum Platonis, Cap. L, 



(2) Reeds 'o n^arwv £^>3 oTt ü§-n èari-j ÓTróca füasi. (Arist. Met. XI 3]. 

 Overigens verwarre men de Platonische ideeënleer niet met de boven aan- 

 geduide monistisch-evolutionistische opvatting van Ed, v. Hartmann: 

 'o U'Xcx.TM-j fY)ci èv TY) fVGSt xaq l^éy.g soravat y-ccOdvrsp %c(.p(K^etyixa.rc(. • ra. 

 (?'a»a ravrar.; èov/.é'jv.t, toütwv ó/zotw^y-ara xaOsorwTa. DiogenesLaertiusIII 



12. 



