427 



king geheel voor de hand, daar niets eenvoudiger is dan de 

 onderstelling dat hetzelfde heginsel, hetw^elk beweging in (het 

 verschijnsel van) mijnen arm veroorzaakt, ook aan hethestaan 

 zelf van het verschijnsel ten grondslag ligt. Onze vatbaarheid, 

 om in ons geestesleven den dynamischen dw^ang te bespeuren, 

 waarmede de buitenv^^ereld op onze zintuigen werkt, sluit ge- 

 meenschap in van den aard der energie tusschen waarnemer en 

 waargenomen feit. Het persoonlijk wezen zoude er nooit toe 

 komen, zich zelf als werkend, willend en handelend individu 

 te leeren kennen en gevoelen , indien het niet met zijn willen 

 op gelijkslachtigen wederstand in zijne omgeving stiet ; het zoude 

 den dynamischen dwang der werkelijkheid in het geheel niet 

 gewaar kunnen worden , als het in zijne dynamische natuur 

 niet zelf Kracht =^ Wil was. Wanneer wij ons dan ook iets 

 willen denken onder het begrip eener niet meer afgeleide maar 

 primaire kracht, dan moeten wij ons , afgezien van de localisatie 

 der werkingen , praecies hetzelfde daarbij voorstellen als wij ons 

 altijd bij het woord «wil" hebben gedacht; beide begrippen 

 zouden dus identisch zijn, wanneer niet «kracht" op gestereo- 

 typeerde en gelocaliseerde wilsuitingen doelde en bovendien door 

 conventioneele beperking enger was , daar het bij voorkeur in den 

 zin van » afgeleide kracht" gebezigd wordt. Verkeerd zoude het 

 zijn , het begrip «wil" onder dat der «kracht" te subsummeeren , 

 vermits het juist de kracht is, die bij half bewuste overdracht 

 uit ons eigen streefvermogen wordt afgeleid, en dan eerst in 

 natuurwetenschappelijke redeneeringen van schijnbaar primairen 

 aard wordt. Het woord »wil" daarentegen vertegenwoordigt 

 een begrip van zuiver primairen aard ; dit begrip is gegrond op 

 rechtstreeksche en inwendige zelfwaarneming, en duidt het 

 beginsel aan, dat onze eigene gedachten in handeling omzet. 

 De opvatting van het werkelijkheids-beginsel als gelijkslachtig 

 met den menschelijken wil is eene gevolgtrekking die voor 

 geen mensch met wijsgeerigen aanleg verre ligt, daar zij met 

 noodzakelijkheid voortvloeit uit het geloof aan samenhang 

 en wezensgemeenschap in de geheele Natuur. Met meerdere 



28 



