429 



De vvezensgemeenschap en feitelijk beslaande wisselwerking 

 lusschen onze gedachtenwereld en de werkelijkheid noopt ons 

 een weinig meer explicite te spreken , en alle kracht te verkla- 

 ren voor wilskracht. Ooi tot deze gevolgtrekking te geraken 

 is het niet eens noodig dat men speculatief denker, dat men 

 philosoof zij. Op treffende wijze kwam eenige jaren geleden 

 ook Wallage , de thans als spiritist bekende zoologische concur- 

 rent van Darvvin, tot vrij wel dezelfde uitkomst in zijne Bij- 

 dragen tot de Leer der Natuurlijke Teeltkeus. Hij verklaart 

 daar de materie voor kracht en niets dan kracht, en alle kracht 

 is volgens hem waarschijnlijk wilskracht. Het schijnt hem eene 

 niet onbewijsbare stelling, »dat niet alleen het gansche Heelal 

 «afhankelijk is van den wil van hoogere intelligenties of van eene 

 «hoogste intelHgentie, maar zelfs feitelijk niets dan die wil is". 

 «De zienswijze", zegt hij, «waartoe wij thans gekomen zijn, 

 «lijkt mij gewichtiger en verhevener, alsook verreweg eenvou- 

 «diger, dan eenige andere. Zij toont ons het Heelal als een 

 «Heelal van verstand en wilskracht." (*) Het is deze uitkomst 

 waartoe ook wij zijn geraakt op het voetspoor van Edüard 

 voN Hartmann. 



Interessant is het, hier en daar eens aan te toonen, hoe 

 metaphysische gevolgtrekkingen en postulaten zich opdringen 

 aan alle dieper doordenkende natuurgeleerden , ook de zoodani- 

 gen die van eene officieele erkenning der metaphysica als me- 

 thodisch geordend systeem dier gevolgtrekkingen, niets willen 

 weten. Men beoordeele bijv. de beteekenis en strekking der 

 volgende uitspraak van den grooten Helmholtz. «De Oorzaak 

 «is datgene, wat, achter de wisseling der verscbijnselen 

 «staande, onveranderlijk hetzelfde blijft; alleen in dezen zin is 

 «naar mijne meening het gebruik van het woord gerechtvaardigd , 

 «zij het ook, dat het gewone taalgebruik het op zeer verwarde 

 «wijze in het algemeen voor «antecedens" of «aanleiding" bezigt. 

 »/w zooverre wij dan de natuurwet leeren kennen als iets dat 



(O Geciteerd door A. Taubert in het lezenswaardig geschrift: /'/ti/ojo/ï^te 

 gegcn naiurwissenschaflliche Ueberhebung , Berlijn 1872 blz. 5. 



