454 



dat alles wijst, zoodra meii hel zich in zijne eigenlijke helee- 

 kenis voor den geest wil brengen , met onwederstaanbare evi- 

 dentie op funcliën die met de uitingen van ons eigen streefver- 

 mogen van gelijken aard zijn (ibid. 500). Wat den steen ter 

 aarde doet vallen; wat de zuurstof met de koolstof verbindt; 

 wat de polaire tegenstellingen der elektriciteit tot vereeniging 

 drijft; wat de plant het licht doet zoeken; wat het roofdier 

 zijn buit doet najagen; wat den man doet streven naar de 

 verbinding met zijne geliefde: het is alles hetzelfde 'opy.riruóv , 

 de in onze hersenfunctiën tot zelfbewustzijn gerakende tvil. 

 Ten allen tijde heeft dan ook het dichterlijk gemoed in het 

 geklaag en gehuil van den stormwind , in het murmelen der 

 woudbeek, in het ritselen der wuivende eiken, de uitdrukking 

 herkend van denzelfden drang, die ook aan ons eigen geestes- 

 leven in geheimzinnige en ondoorvorschbare diepte ten grond- 

 slag ligt. (1) 



Kracht is een geestelijk , op leven wijzend begrip. Daar zij niet 

 aanschouwbaar noch met handen te grijpen is , schiet er niets over, 

 dan den oorsprong van dit begrip in ons eigen binnenste te zoeken, 

 en te beweren dat wij het werkelijkheidsbeginsel uit onze in- 

 wendige zelfwaarneming, door eene slechts half als zoodanig be- 

 wuste gevolgtrekking, niet alleen op menschen en dieren, 

 maar ook op planten en zelfs op de gebeele Natuur overdra- 



(*) Als intuïtiel apercii vinden bijv. klassiek gevormde lezers hel besef van 

 hel elhelislisch karakter der naUmrkrachlen bij den genialen kerkvader 

 AüGüSTiNUS, die zich in zijn boek over het Godsrijk op de volgende wijze 

 uitlaai: »Si pecora essemus, carnalera vitam et quod secundum sensumeius 

 est amaremus, idque essel sufficiens bonum nostrum, et secundum hoc cuni 

 "csset nobis bene nihil aliud quaereremus. Item si arbores essemus, nihil 

 »quidem senliente motu amare possemus, verum tamen id quasi adpelere vide- 

 "remur quo feracius essemus uberiusque Iructuosae. Si essemus lapides aml 

 "fluctus aul ventus aut flamma vel quid huius modi,sineulloquidemsensu 

 »alque vita, non tamen nobis deessel quasi quidam noslrorum locorum atquc 

 «ordinis adpelitus. Nam velut amores corporum momenla sunl pondcrum, 

 »sive deorsum gravitate sive sursum Icvitate nitanlur. Ita enim corpus pon- 

 'dere sicut animus amore fertur quocumque fertur [XI. 28]. 



