455 



gen. Blijkbaar is het niets dan onze eigen wil dien wij in 

 onze natuuropvatting generaliseeren. Om dit nog duidelijker 

 te leeren beseffen, overwege men nog het volgende, op de 

 onderstelling van atoomkrachten gegrond , betoog. De aantrek- 

 kende atoomkracht streeft er naar, ieder ander krachtcentrum 

 nader tot zich te brengen; het gevolg van dit streven is dan 

 de uitvoering of verwerkelijking der nadering. Wij hebben 

 dus in de kracht te onderscheiden tusschen het streven zelf 

 als feit op zich zelf («actus purus") en datgene waarnaar 

 gestreefd wordt: het doel, den inhoud, of het object van het 

 streven. Het streven ligt vóór de uitvoering; in zoo verre de 

 uitvoering reeds voorhanden is, is ook het streven verwerkelijkt 

 en bestaat dus niet meer ; alleen het nog te verwerkelijken, dus nog 

 niet gerealiseerde, streven bestaat. Bij gevolg kan de resulteeren- 

 de beweging niet als realiteit in het streven vervat wezen , daar 

 beide in gescheiden tijdstippen Hggen. Ware de beweging echter 

 in het gehéél niet in het streven vervat, dan had dit laatste geen 

 grond waarom het zich als aantrekking en niet als iets anders , 

 bijv. afstooting zoude moeten uiten , waarom het zich met den 

 afstand zoude moeten wijzigen overeenkomstig de eene , en niet 

 veeleer eene andere wet; het was dan een ledig en ijdel, 

 zuiver formeel en dus onmogelijk streven, zonder beslist doel 

 of bepaalden inhoud; het zoude dan dien ten gevolge zonder 

 resultaat blijven , — wat met de ondervinding in strijd is. 

 De ervaring leert veeleer, dat de natuurkrachten niet op 

 toevallige wijze nu eens aantrekken en dan weder afstoo- 

 ten, maar in het doel van hun streven volkomen consequent 

 en altijd zich zelven gelijk blijven. Er schiet mitsdien niets 

 anders over, dan dat het streven der aantrekkingskracht de 

 nadering en de wet der verandering overeenkomstig den af- 

 stand, m. a. w. de gezamenlijke veranderlijke bepaaldheid 

 harer werkingswijze, in zich bevat op constante wijze, en 

 toch weder niet in zich bevat als realiteit. 



Daar het streven of de werking des atooms samenstellend 

 grondelement der materie en als zoodanig op zich zelf enkel- 



