440 



begrensde vaciia , en eene gedachte in de voorstelling van licha- 

 men en begrensde vacua. Bevindt de gedachte ruimte zich in 

 de voorstelHng, dan kan liet voorstellen niet steken in de ge- 

 dachte ruimte, welke eerst door het denken geschapen wordt. 

 Verder: wanneer hersentrillingen het intelligibele subject tot 

 eene reactie met bewuste waarnemingen nopen , dan heeft deze 

 waarneming op zich zelve met de afmetingen en de localiteit 

 der trillende plaats in de hersenen, of met de plaats van den 

 waarnemenden mensch op de aarde, niets te maken; de voor- 

 stelling bevindt zich dus ook niet in de werkelijke ruimte. De 

 wil, wijders, is de omzetting der idee in werkelijkheid, hij 

 voegt aan het ideëele, zijnen inhoud, datgene toe wat het 

 denken alléén niet vermag te scheppen , doordat hij dien inhoud 

 realiseert. Doordat deze zijn inhoud, welke noodzakelijker- 

 wijze eene voorstelling is, ook ideëele ruimtebepalingen bevat, 

 verwerkelijkt de wil ook tegelijk deze ruimteverhoudingen, en 

 zet zoodoende ook de ruimte uit de spheer der idee over in die 

 der reaUteit, schept m. a. w. de werkelijke ruimte. Datgene 

 nu wat door den wil eerst in het aanzijn wordt geroepen , kan 

 niet voor voltrekking der wilsfunctie reeds aanwezig zijn, en 

 de wil als zoodanig kan dus geene werkelijke afmetingen be- 

 zitten. Met de gedachte ruimte echter heeft de wil heelendal 

 niets te maken, want die bestaat immers in de idee, d. i. in 

 de voorstelling. Om kort te gaan: Wil en Voorstelling, ieder 

 voor zich, zijn beide van ruimteloozen aard, daar eerst de voor- 

 stellingsfunctie de gedachte ruimte, de wil door de verwerke- 

 lijking der voorstelling eerst de werkelijke ruimte schept. 

 Hieruit volgt dat ook de atoomkracht, de eenheid van wil en 

 voorstelling, op zich zelf van ruimteloozen aard moet wezen, 

 daar zij, zooals Sghellincx diepzinnig opmerkt, extensione prior 

 is. 



Uit de tot dusverre medegedeelde overwegingen vloeit kort 

 genomen het volgende voort. ledere krachtsuiting is verwer- 

 kelijking van den ideëelen inhoud van een streven, en is dus 

 idt de twee factoren Wil en Idee te zamengesteld. Beide zijn op 



