442 



dividuen op eene ^?o/i-identiteit van wezen berustte , dan zoude 

 onder die individuen geenerlei betrekking of gemeenschap mo- 

 gelijk zijn, wat toch metterdaad het^ geval is. Hij, die eene 

 veelheid van substanties aanneemt, d. w. z. eene veelheid van 

 wezens, waarvan elk op zich zelf bestaat en bestaan zoude blijven , 

 ook wanneer rondom al het andere plotseling ophield te zijn, 

 --die moet ook toegeven dat deze «monaden" niet alleen geen 

 vensters zouden kunnen bezitten , (^) waardoor een influxus idealis 

 naar binnen konde schijnen, maar dat ook de mogelijkheid 

 niet is in te zien , hoe deze zelfstandigheden , die immers geen 

 deel aan ellj^ar en niets met elkaar gemeen hebben, in eeni- 

 gerlei metaphysische aanraking zouden kunnen geraken. Ieder 

 afzonderlijk moest veeleer eene geïsoleerde wereld op zich 

 zelve vormen. Wilde men een nretaphysiscben band onder- 

 stellen , waaraan dan de rol der bemiddeling ten deel viel , zoo 

 ware op nieuw de repetente moeilijkheid op te lossen, hoe 

 deze bijkomende substantie tot elk der bestaande zelfstandig- 

 heden in betrekking konde geraken. Eenvoudiger blijft de 

 stelling dat de openbaringen vele zijn, maar de substantie 

 eenig is. 



Een punt dat menigmaal als een middel van goedkoopen 

 spot is aangevoerd tegen de hier kortelljk aangeduide «monisti- 

 sche** wereldopvatting, is het paradoxon, dat het Eene door- 

 loopend met zich zelf in strijd is, en, om maar iets te noe- 

 men, in de gestalte van twee hongerige wolven met zich zelf 

 worstelt. Denkt men echter dieper door, dan beseft men dat 

 juist zelfstandige wezens in geene wisselwerking of ruiling van 

 bestanddeelen met hunne omgeving zouden kunnen geraken zooals 

 die in de genoemde wolven feitelijk plaats heeft. Ons eigen be- 

 wustzijn bovendien leert ons, dat zich op denzelfden bestaansgrond 

 zeer wel een strijd kan afspelen. De strijd tusschen twee 

 hartstochten in eene menschelljke ziel behoeft waarlijk in onbarm* 

 hartigheid en afmattende hevigheid de vergelijking met twee 



(*) »Les monades ii'onl point de lenèlres, par lesquelles quelque chose 

 »y piiisse entrer oii soriir." Leibniz, Monadologie. N°. 7. 



