444 



waardoor het 1'eitenverloop wordt bepaald: — volgt, dat een 

 en dezelfde Intelligentie aan de geheele Natuur immanent moet 

 zijn (*), dal 't hetzelfde Wezen moet zijn, wat de phaenome- 

 nale veelheid van individuen uit zich ontwikkelt, en in onze 

 gedachten tot bewustzijn komt, zoodat ons secundair en cere- 

 braal verstand als deel van een organisch geheel den aan al 

 het bestaande subsisteerenden intuïtieven Logos naconstrueert , 

 — minus de werkelijkheid. »0 God", zeide Kepler (1571 — 

 1630), de groote sterrekundige , »ik denk Uwe gedachten na 

 U!" En de H. Augustinus: «Insinuavit nobis Christus ani- 

 »mam humanam et mentem rationalem non vegetari, non be- 

 ))beatificari, non illuminari, nisi ab ipsa substantia Dei." (/w Jo- 

 hann., trad. 25). 



Hetgeen in het kort gezegd de onderstelling eener eenige 

 Substantie als kategorie van ons denken noodzakelijk maakt, 

 is de mogelijkheid in het algemeen van gemeenschap of wissel- 

 werking. Wat wij onder deze tweede kategorie te denken 

 hebben, willen wij trachten duidelijker te leeren inzien door 

 het raadplegen van Kant, den ietwat duisteren Grootmeester 

 der moderne wijsbegeerte. «Neemt men aan, dat in eene veel- 

 »heid van wezens als verschijnselen elk daarvan volkomen is 

 «afgezonderd, zoodat m. a. w. geen hunner op het andere werkt 

 «of van hetzelve wederkeerig den invloed ondergaat, zoo kan hun 

 «gelijktijdig bestaan geen voorwerp van mogelijke waarneming 

 «worden, en het bestaan van het eene langs geenerlei weg van em- 

 «pirische synthese op het bestaan brengen van het andere. 

 «Want denkt men ze zich door eene geheel ledige ruimte ge- 

 » scheiden, dan zoude de waarneming, die van het eene tot het 

 «andere in den tijd voortschrijdt, wel deszelfs bestaan met 

 «behulp van wederom eene volgende waarneming kunnen be- 

 «palen, maar niet kunnen onderscheiden of er een feit objectief 

 «op het eerste volgde, dan w^el met hetzelve veeleer tegelijk 



txavórng 5^/xwv ix toü Qtou. Paulus, Il Kor. III 5. 



