446 



»der zouden kunnen bestaan. (*) Hieruit vloeit de noodzakelijk- 

 »heid voort, een verborgen blijvend Iets te postuleeren, dat aan 

 «de Natuur, als verschijnsel genomen, ten grondslag ligt; een 

 »Iets m. a. w. dat wel niet met zintuigen waarneembaar is, 

 »en waarvan wij ons ook geene verdere positieve voorstelling 

 «kunnen maken, maar dat niettemin als bestaande moet worden 

 «gedacht, zal de eenheid in ons denken haar beslag krijgen." (2) 

 » Al wat bestaat , bestaat door een en hetzelfde Wezen" (^), zegt 

 Anselmus (1033 — 1109), de bekende vinder van het (mislukt) 

 ontologisch bewijs voor Gods bestaan. Dit is een postulaat 

 aan welks logische noodzakelijkheid geen confusionistisch ge- 

 bazel van atheïstisch gezinde kracht-en-stoffelingen iets ver- 

 anderen kan. De atomen heeft men soms vergeleken met 

 fabriekwaar, en ze wegens hunne eenvormigheid «manufactu- 

 red articles" genoemd (Sir J. Herschel). De gedachte waarop 

 die beeldspraak ons brengt is deze, dat eene veelheid van 

 integreerende en in gemeenschap verkeerende eenheden der 

 Natuur niet zelfstandig en dus eeuwig kunnen wezen, maar 

 geschapen moeten zijn. De voorstelling eener ontelbare me- 

 nigte van onderling onafhankelijke wezens of wezentjes, die 

 zonder grond of oorzaak in eene toch weder gemeenschappe- 

 lijke wereldkast, ahas Ruimte, van alle eeuwigheid zich in 

 eikaars gezelschap bevinden , en daar op verrukkelijk botzinnige 

 wijze doelloos onder elkander rondwarrelen , is een kemeldien 

 alleen «empiristen" vermogen door te zwelgen, en de gedachte 



(Ij AOo rpÓTTOi TY}g cuxia.g, zo ou hsy.x zat rö è^ dvtxyxYig- xat (^st 

 Aéyovra.g rvyydvsLv y.dlt(TT(x ^ikv «j^x^otv. Arist. deP.A. I 1. Voor de philo- 

 sophische beschouwingswijze vallen beide te zamen in de logische noodzake- 

 lijkheid, volgens dewelke middel tot doel = oorzaak van gevolg, en de 



feitenreeks l, m, n, o, zoowel in finalen zin door het einddoel 



z als in causalen zin door den aanvang a wordt bepaald. De natuuronder- 

 zoeker als zoodanig heeft alleen Ie doen met de retrospectieve opsporing 

 der werkende oorzaken. 



(2) Dr. 0. Zacharias, »über geloste und ungel. Probleme der Naturfor- 

 schung", Lpz. 1885. 



(5) »Cuncta quae sunt, suut per ipsum Ünum." Monologium, cap. 3. 



