448 



zekere hoogte gestaafd wordt door de conclusie, die men uit 

 het onderscheid in de onizetbaarheid der verschillende vor- 

 men van arbeidsvermogen getrokken heeft. Wij weten dat 

 massa-beweging in warmte kan worden omgezel en vice versa. 

 Doch men heeft de opmerking gemaakt, dat de omzetting van 

 warmte in massa-beweging niet zoo gemakkelijk geschiedt als 

 met het omgekeerde het geval is. De omzetting nl. van 

 warmte in massa-beweging is niet mogelijk zonder bijkomen- 

 den arbeid, terwijl de steen bijv., door wiens val de veran- 

 dering van beweging in warmte wordt teweeggebracht, zich 

 geheel van zelf van de rots losmaakt, en bij zijnen val op de 

 aarde massa-beweging in atoombeweging omzet. De veran- 

 dering van aanschouwbare beweging in warmte geschiedt dus 

 in de Natuur op gemakkelijker wijze dan het omgekeerde. 

 Carnot en Thomson hebben in onze eeuw de wet opgesteld , 

 dat alleen, wanneer de warmte van een warmer op een kouder 

 lichaam overgaat, zij in mechanischen arbeid kan omgezet 

 worden , en ook dan nog slechts gedeeltelijk. J. R. Mayer , 

 CoLDiNG, Joule, Claüsius en Helmholtz hebben deze natuur- 

 wet nader gestaafd en bevestigd en in zijne verhandeling 

 «over de Wisselwerking der Natuurkrachten (1854)" schetst 

 Helmholtz de gevolgtrekkingen, die daaruit kunnen afgeleid 

 worden, op de volgende wijze: «De warmte eener massa, 

 ))die wij niet verder kunnen afkoelen, kunnen wij ook niet 

 »in eene andere werkingswijze: in mechanischen, elektri- 

 »schen of cheinischen arbeid omzetten. Indien de gezamen- 

 »lijke lichamen in de Natuur een en dezelfde temperatuur be- 

 » zaten, zoude het onmogelijk zijn eenig deel der warmte weder 

 »om te zetten in arbeid. Dienovereenkomstig kunnen wij den 

 »gezamenlijken voorraad kracht des Heelals in twee deelen ver- 

 «deelen: het eene daarvan is warmte en moet warmte blijven ; 

 »het andere, waartoe een deel van de warmte der heetere 

 «lichamen en de geheele voorraad chemische, mechanische en 

 «elektrische krachten behoort, is tot de veelvuldigste vormver- 

 «anderingen in staat, en onderhoudt den geheelen rijkdom van 



