451 



matig handelen toe te kennen, en der Natuur als geheel, 

 waarvan toch de mensch niet dan eene voorhijgaande hestaans- 

 wijze is, alle intelligentie en doelbeooging Ie ontzeggen. Het 

 gaat niet aan de finaliteit voor de vervaardiging eener camera ob- 

 scura, orgelpijp of piano te laten gelden, en ze te verloochenen 

 ten aanzien der natuurwonderen , die zich bij de ontleding 

 van oog, keel en oor aan ons verstand opdringen. Alle orga- 

 nische schikking naar omringende levensvoorwaarden, met 

 name het ontstaan der op de latere levensverrichtingen bere- 

 kende zintuigen in een embryo , of het plotseling rudimentair 

 worden van het een of ander lichaamsdeel , zoude zonder eene 

 intuïtieve finaliteit in het Absolute, ons aller bestaansgrond, 

 geheel en al onmogelijk zijn. De doelbeooging in het phae- 

 nomenale individu kan niet dan eene voortzetting wezen van 

 hetzelfde beginsel dat reeds het organisme zelf geconstrueerd 

 heeft , en het springt in het oog , dat de finaliteit die met den 

 arm een kunstwerk tot stand brengt , ook moet steken in het 

 beginsel dat den arm zelven gevormd heeft. Men bedenke hier de 

 oude waarheid, dat uit niets niets worden kan. (^) 



Bij wijze van polemiek tegen de » levenskracht" van oudere 

 teleologen, is er menigmaal gewezen op de fabricatie van wat 

 men vroeger hield voor specifiek organische stoffen in de 

 retorten der chemici. Naar men weet is Berthelot erin ge- 

 slaagd, om suiker, ether en alcohol langs kunstmatigen weg te 

 reconstrueeren ; hij heeft daardoor op afdoende wijze de organi- 

 sche chemie met de anorganische verbonden, eene uitkomst 

 overigens waarvoor reeds vele jaren te voren door Wöhler de 

 baan gebroken was , vermits bereids die geleerde er in was ge- 

 slaagd urinestof saam te stellen. Het staat dus vast dat een 

 natuurgeleerde onder omstandigheden zoo knap kan worden 

 als eene plant, of althans indirect de Natuur nog eens kan 

 laten fabriceeren, wat zij in onze organismen ieder oogenblik 

 van zelve samenstelt. Maar waarom is het wel beschouwd te 



'*) 'E>t TOv yocp j^trj èóvTog a.^Yi^xvó-j ïcxi ysvscöat, 



Tb t'Èov l|óX)iu(TÖai avv^vvcXTOv xaï uirpYi^rov. — EmpedOKLES. 



