465 



Beroemd en tegenwoordig algemeen bekend is de oude Indisciie 

 spreuk »7rt/ f wam ast (ïï^^T'ftr)", »dal zijt gij," waarmede 

 de eenheid van wezen in de sleclils schijnbaar voorhanden 

 veelheid wordt aangeduid. (^) 



In Europa wordt Xe.xophanes (l»*ili v clir.) als de eerste ge- 

 noemd , die de leer heeft verkondigd van de eenheid allei* dingen; 

 onder anderen vermeldt Ahisïoteles (384 — ^522) hem als zooda- 

 nig in zijne Melaphysica (ï 1>). Sextus Emphucus (lioO n. Chr\ 

 de bekende schrijver der skeplische school, zegt van hem; 

 )>Xenophanes leerde, dat het Al één, en God aan alle dingen 

 » immanent is." i^^) Verder zijn het in de klassieke oudheid 

 voornamelijk de stoïcijnen geweest, die aan hunne wereldbe- 

 schouwing eene pantheïstische kleur gaven. Bij Diogenes 

 Laertius (200 n. Chr.) heet het van Zeao (500 v. TJir.) ; «Als 

 «essentie van God beschouwt ZE^'o het gansche Heelal en iXiiw 

 ))Hemel." (^) Ook Seneca heeft zich hiei* en daar op beslisi 

 pantheïstische wijze uitgelaten, bijv. in de (Juaesdones Nalundcs 

 prolog. 15 en II 45.5. Op de eerste plaats heet het; «Wat 

 »is Godi^ De ziel des Heelals. Het geheel dat gij ziet en niet 

 «ziet. Dan eerst wordt Hem zijne ware grootte toegekend, 

 » welke het grootste is dat men zich denken kan , wanneer Hij 

 «alleen alles is, en Zijne schepping van buiten en binnen om- 

 •>vat." (*) Op de andere plaats verklaart Seneca het voor enkel 



(') Over do wereidbesclioiiwiiig der Indiërs cir. E. v. Uartm. hIü.s religiösH 

 Hewusstsein'\ blz. 271—365. benevens A. E. Gouiar. 'ThePhiiusophyofthc 

 Upanishads," Ldn. 1882. Indic heeft ook eene pluralislische wereldbeschou- 

 wing voortgebracht, bekend als de zoogenaamde Sankhya-philosophie van 

 Kapila; vgl. J. Daviks, -Hindu Phi/osuphy," Ldn. 1881. 



[Arist. Met. I, 5.] 'Ec^oy^aTi^ï ó lElsvo'^av/jc h li.vy.i. -o -y.^j , /.at röv 



0-Vj G-juL(ujrt Totc -ao-tv. [Sextus. Pijrï'h. f, 225. i 



[^) OÜTj'av rr/j 0SOV Zy/V&jv ^yjfft rov ci).ov x.ó'7aov zat. röv f/vöavóv VII, l4o. 



('*) »Qui(l est Deusï Mens iiniversi. Ouid esl Deus? Ouod vides totuni 

 el quod non vides lotiim. Sic deniuni inagnitudo sua illi redditur, ipia 

 inhij majus excogitari potest, si soliis esl omnia . o|)iis siiiini et e^ylra el 

 intra fenel. " 



