469 



hel Niels en het Alles; Hij is licht noch duisternis , liefde noch 

 loorn, maar het eeuwige Eene, de eenige Substantie, die zich 

 in zich zelven beval. Het geheele Goddelijke Wezeji bevindt 

 zich in voordurende geboorte ; de grondelooze wil , een eeuwig zien, 

 brengt zich tot eene voortdurende aanschouwing van zich zelf, 

 en zoodoende brengt zich de Ongrond tot zelfopenbaring. God 

 is een werken in zich zelf, een voortbrengen en vinden : Hij 

 is door alles en in alles; zijne geboorte is alom en daarbuiten 

 niets: Hij is Tijd en Eeuwigheid, Grond en Ongrond , en bevat 

 alleen zich zelf. Van Angelus Silesius, eindelijk , wordt veler- 

 wege het volgende couplet aangehaald : 



'Icli weiss dass olme mich Goll iiichL ciu Nu kaïiii lebeii ; 

 Werde ich zu nicht, Er miiss vor Nol den Geist aufgebcn", 



Een merkwaardig man op het stuk der monistische wereld- 

 opvatting, wijl grootwaardigheidsbekleeder der Katholieke 

 Kerk , was de kardinaal Nikolaas Cusanus (1 401 — 1464), in wien 

 de philosophie op de scheilinie staat tusschen het scholaslicisme 

 en de moderne gedachte. Volgens hem is God het inbegrip 

 van alle Zijn; doordat Hij alles bevat, alles uit zich ontvouwt, 

 existeert Hij in alles op begrensde, concrete wijze («contrac- 

 tê"). Daar het Opperwezen boven alle tegenstellingen verhe- 

 ven is, staat het ook niet tegenover het niet-zijn ; ja zelfs staat 

 het nader bij het Niets dan bij het Jets. God moei het groot- 

 ste zijn, want Hij omvat alles; en het kleinste, want Hij is 

 iti alles; het Opperwezen verblijft buiten alle samenkomst van 

 tegenstellingen. Daarom ook vindt in God geene (egenstelling 

 plaats tusschen kunnen en zijn , tusschen mogelijkheid en 

 werkelijkheid. Alle dingen zijn uit en door en voor God; Hij 

 moet als drieëenig , als tricausaal , gedacht worden , naardien 

 Hij de formeele , de bewegende en de linale oorzaak aller din- 

 gen is. Dv materie daarentegen u niets op zich zelve genomen, 

 en men kan zeggen dat de dingen ontstaan doordat God zich 

 ontvouwt in hel Niets »hinein." Evenals Erigena , noemt onze 

 prelaat de dingen meermalen )>theophanieën". gelijk het Heelal 



