470 



ïieni eeue >» explicatie Deif' is. Als de volstrekte grond der dingen is 

 God op absolute wijze wat in dezelve waarlijk is: ook het 

 Heelal is wat de dingen zijn, maar op begrensde en concrete 

 wijze. Evenals God is ook de n)enscli , de «mikrokosmos", 

 eeu inbegrip der dingen, doch hij bevat die niet, gelijk het 

 Opperwezen op scheppende, uiaar alleen o[> reproductieve wijze. 

 Gods denkeu brengt de din/jen i^oorl. , het tnenschelijk denken 

 spiegelt die i)\\ stelt ze zich voor; daarom zij-n ook in het 

 Goddelijk denken de vormen der dingen voorafgaande voor- 

 beelden, terwijl de »univcrsalia" ol"; algemeene begrippen in het 

 menschelijk denken niet dan door abstractie gevonden afbeel- 

 dingen zijn: ^Qi\Q zijn (intuïtieve) /t/et^é// , deze zijn (discursieve) 

 begrippen. Evenals alle afzonderlijke dingen zijn ook de af- 

 zonderlijke menschen allen onderling verschilllend , noch ook 

 denkt de een gelijk de ander. Ons denken betrellende God 

 en de Wereld kan vergeleken worden met de wjyze waarop 

 holle spiegels van verschillende kromming de voorwerpen weer- 

 geven; het onderscheid bestaat hierin, dat de levende spiegels 

 hunne krommingsvlakken zelve vermogen te wijzigen. (^) 



Na NiKOLAAs CüSANUs en Gioudano Brij.no(15o0 — 1600) komt 

 Spinoza (1652 — 1677), met zijne grootsche, doch star-Eleati- 

 sche conceptie, welke eene aanvulling door de Aristotelische 

 teleologie behoeft. Grondelementen van het spinozisme zijn: 

 eenheid van al het bestaande , noodzakelijkheid van samenhang 

 in al hetgeen er geschiedt, en identiteit van geest en natuur. 

 Spinoza spreekt herhaaldelijk van «Deus sive iNahira" Hier- 

 mede bedoelt hij niet dat Gotl in de Materie opgaat. Hij be- 

 staat, en leeft als binnenzijde van hetzelfde groote geheel dat 

 zich aan onze zintuigen als Natuur voordoet. Spinoza's een- 

 heidsleer is van de strengste en slarste soorl. «Buiten God 

 «Itan er geene substantie bestaan iw>ch gedacht worden; al hel- 

 »geen bestaai, is in God, en mets kan zonder (t0(1 zijn ol 



{}) Vg). .1. K. KnjMiANN. Gesch. der Pliil.. IJ'" uil-, l'' dl. HcjI. J878: 

 biz. 450 vl-. 



