474 



ceeren , dal van de Duitsciie philosopliic onailiankelijk is , hebben 

 hunne gcschi'iften tegenwoordig voor den deskundige veelal een 

 droevig oppervlakkig aanzien ; zij zien er dan uit als gemoderni- 

 seerde bewerkingen van geschriften uit de vorige eeuw, «das 

 Zeitalter der ralionalistischen Aufklarung." Waar men zich in 

 Prankrijk en Engeland boven dit niveau verheft, heeft men 

 veelal te doen mei de reproductie van Duitsehe gedachten. 



Keeren wij na bovenstaand historisch overzicht, dat, hoe 

 vluchtig ook , den naturalistischen lezer allicht reeds te lang is 

 geworden , tol het onderwerp van ons betoog terug. De starre, 

 harde, trage en doode slof heeft zich voor onze kritiek ver- 

 vluchtigd; als eenig mogelijk werkelijkheidsbeginsel hebben wij 

 kracht , levende en werkende energie , overgehouden , en wij 

 hebben ons gedrongen gevoeld , dit beginsel als functioneel ge- 

 spUtst op Ie vatten. Bovendien hebben wij bevonden, dat dit 

 werkelijkheidsbeginsel hetzelfde moet zijn als de wil, die zich 

 in ons waarneembaar maakt door w^at wij gewoon zijn onze 

 gewaarwordingen te noemen. 



Als kosmogonische factor moet hel beginsel der werkelijk- 

 heid, de kracht, aan al het bestaande zonder uitzondering ten 

 grondslag liggen. De wet der analogie en der organische ont- 

 wikkeling eischt, dat bijv. wij menschen ons niet als door eene 

 klove van de overige natuur gescheiden denken. Evenzeer dus 

 als aan de eene zijde onze menschclijke gedachtenreeksen door 

 materie-vormende kracht (= wil) gedragen worden, en alzoo 

 hare materieele zijde hebben , zoo ook kan er aan de andere 

 zijde in de werkelijkheid, in de Natuur buiten onzen gedachten- 

 kring, niets bestaan dat volslagen leven- en gedachteloos, ab- 

 soluut inert en anorganisch is. Alles is een in wezen, een 

 apercu dat wij verworven hebben , niet door ow^zieling der le- 

 vende wereld, maar door /bezieling der anorganische Natuur. 



De bestaansgrond ook der geheele bewerktuigde wereld is 

 enkel wil, dat is ideedragend streef vermogen. De organische 

 vormen ontwikkelen zich als gevolg van een ontwikkelingsdrang, 



