475 



die in elk geval begrensd, bepaald luoet zijn, daar ieder or- 

 ganisme een door zijn schematisme bepaald en afgegrensd in- 

 dividu is. Als iets immaterieels kan de organische drang tot 

 individueele ontwikkeling en opbouw^ing slechts door iets im- 

 materieels worden bepaald ; — niet dus door de concrete dingen 

 zelve, maar door de te verwerkelijken intuïtieve voorstelling 

 der dingen. Ook het organiseerend beginsel moet dus een idee- 

 dragende drang, een wil zijn. Kortom, de Kracht wordt al- 

 (j/emeen tot Wil, en de wil zoodoende tot algemeen kosmogo- 

 nisch beginsel. 



Is alle kracht herleidbaar tot wil, omgekeerd is dit echter 

 niet het geval. De identiteit van ons zelfbewustzijn op ver- 

 schillende tijdstippen kan niet de resultante zijn van de 

 verbinding der dynamiden, die onophoudelijk komen en 

 gaan: aan ons ik-bewustzijn moet alzoo eene constante ten 

 grondslag liggen. Deze gevolgtrekking laat zich van een 

 physiologisch standpunt verduidelijken en bevestigen. Men 

 denke bijv. aan het wezen van gezondheid en ziekte. Alle 

 ziekte in het algemeen kan men omschrijven als een toestand 

 van gedeeltelijke anarchie, ten gevolge der zelfzuchtige, cen- 

 trifugale neigingen in individua van lagere orde. De gezond- 

 heid daarentegen is evarchie. Het besturend beginsel of archon 

 dezer planmatig geordende verhouding kan niet meer in indivi- 

 duen van lagere orde gezocht worden, maar alleen in een 

 afzonderlijken wil van hoogere orde Het organiseerend be- 

 ginsel kan evenmin een atoomwil als een zelfstandige indivi- 

 dueele wil lagere orde, noch ook eerst een verbindings- 

 gevolg, een resultante, van atoomwillen en andere zelfstandige 

 individueele willen van lagere orde wezen. Het moet een wil 

 van hoogere orde zijn, die al de ondergeschikte wilsuitingen 

 zoo leidt en bestuurt, dat ze hunne energie niet lot zelfzuchtige 

 partieele belangen gebruiken, maar die veeleer aan hoogere 

 collectieve doeleinden dienstbaar maken. Het komt er in dezen 

 voor de levensleer op aan, zich de oude Aristotelische grond- 

 stelling te herinneren, dat in het organisme het geheel (als 



31 



