477 



invloed even weinig zijn in Ie zien, als de mogelijkheid van 

 gemeenschap of wisselwerking tusschen de afzonderlijke indi- 

 viduen op den grondslag van een consequent pluralisme denk- 

 baar is. Een onoverwinnelijk dualisme , een doorloopende 

 tweespalt of scheuring moest zich dan in de geheele wereld 

 doen gelden en zich ook in de ziel van het hewust individu 

 merkbaar maken , van welk dualisme echter in desen zin ner- 

 gens iels te hespeuren is. Veeleer is duidelijk , dat een wil 

 die niet iets wil, ook eene zinledige kracht dus, niet existent 

 kan worden, evenals ook de idee zonder dynamisch substraat 

 de spheer der poten tialiteil nimmer uit zich zelve verlaten kan. 

 De wereld beslaat uit enkel ivillende, gevolgelijk ook voorstellende 

 wezens. Eindstelling onzer redeneering over het krachtbegrip 

 Is, dat het een en hetzelfde wezen moet zijn, dat zich als 

 willend en voorstellend wezen in een functioneel dualisme van 

 attributen openbaar! . Als laatste principe vinden wij dus niet 

 de absolute idee, als Hegel, noch ook den bUnden wil, als 

 ScHOPENHAUER , maar veeleer den absoluten Geest , waarvan idee 

 en wil niet dan uitingswijzen zijn. De Natuur moet de labiele 

 zelfopenbaring wezen eener zich in de factoren Wil en Idee 

 pluralistisch uitende levende en geestelijke zelfstandigheid. De 

 geheele Natuur is eene theophanie ; hare factoren zijn de ideeën en 

 wilsuitingen van den Algeest. Deze eindstelling vormt de hoogste 

 en laatste abstractie, waartoe wij in ons nadenken over het 

 wezen en den oorsprong der Natuur kunnen opklimmen ; het 

 «waaruit", » waardoor" en «waartoe" der Substantie zelve is eene 

 vraag, die niemand ooit ofte immer zal beantwoorden. Over 

 datgene , wat in al het bestaande het wezen is , kan nimmer 

 eenige wijsbegeerte heengeraken: hier staan wij voor het 

 uiteraard volslagen onoplosbaar grondprobleem. De aarde 

 rust op den olifant, de olifant staat op de schildpad, en de 

 schildpad?... Het vermogen om voor het raadsel van het gron- 

 delooze Zijn als voor het hoofd der Medusa te verstijven en te 

 verstommen, is de ware toetssteen van philosophischen aanleg. 

 Het bevredigd zijn met eene toevlucht tot God den Schepper 



