478 



of een surrogaat daarvan — zooals bijv. de eeuwige «Stof — 

 is het ware kenmerk van gedachtelooze gemakzucht des geestes. 

 De poging tot eene «dialektische zelfver wekking" van den 

 eersten aanvang ware het toppunt eener verstand moordende 

 sophistiek. Voor liet begrip hebben het Niels en het Iets op 

 zijn minst gelijke rechten , doch alleen voor het begrip, dat altijd 

 toch reeds weder de subsistentie van het denken vooronderstell. 

 Maar van waar dit aan het begrip ten grondslag liggende be- 

 staan? Was er in het geheel niets, geen wereld , geen proces 

 en geene substantie, noch ook iemand die in wijsgeerige ver- 

 bazing geraakt, dan was er niets wonderbaars, dat was dan 

 «ontzaglijk natuurlijk", en er viel nooit een raadsel op te lossen. 

 Maar dat er iets bestaat, een iets van laatsten aanleg , waaraan 

 alles hangt (al was dit ook maar het begrip zelf a la Hegel), 

 dat is zoo grondeloos verbazend, zoo ganschelijk zonder logica 

 of zin, dat de arme kleine mensch, nadat hij dit laatste aller 

 raadselen gesteld heeft, en een tijd lang met de armen zijns 

 verstands onmachtig heeft gerukt en geschud aan de traliën 

 van dezen kerker des Niet-nietzijns, ten laatste geheel ophoudt 

 zich nog over de bijzonderheden van de inrichting der wereld 

 te verbazen; ongeveer zooals een verlicht natuuronderzoeker 

 uit den nieuweren tijd, wanneer hij op eene tot wetenschap- 

 pelijke doeleinden ondernomen luchtreis aan gene zijde der wol- 

 ken op een feeënslot van luchtgeesten stiet, van overmatige 

 verbazing over het pure voorhanden zijn van dit slot, kwalijk 

 nog adem zoude vinden om zich te verwonderen over de bij- 

 zonderheden der inwendige inrichting. Het is voor dit laatste 

 aller raadselen ook volstrekt onverschillig wat men voor het 

 laatste houdt: zij het de zelfbewuste God der Christenen of de 

 substantie van Spinoza, het begrip van Hegel of de wil van 

 ScHOPENHAUER , dc subjcctieve droom der Indiërs of de stof der 

 materialisten. Het is alles hetzelfde, er blijft een zelfstandig 

 iets benevens deszelfs hoedanigheden als grondbeginsel over. 

 Dit iets echter met zijne hoedanigheid, hoe komt het ertoe te 

 bestaan, als iets van die en die hoedanigheid, daar uit niets 



