481 



het doode, op hem, het levende, uitoefent, hoewel op de keper bezien 

 zij, het blinde en doode, den levenden geest toch weder als voorbij- 

 gaanden en onwezenlijken ]>estaansvorm het aanzijn geeft. Niette- 

 min beheerscht ook in den materialistisch gezinden empiricus het 

 toevallige en onwezenlijke (de geest) de substantieele stof eener 

 zoodanige doode wereld met wetten die, hij weet zelf niet hoe, 

 in zijzen geest liggen voorbereid, en die als vonken door zijn 

 eigen verstand uit de wereld der ervaring geslagen wor- 

 den. Wat voor iederen dieper doordenkenden mensch uit dit 

 feit voortvloeit, is de gevolgtrekking, dat de Natuur voor- 

 af, dus teleologisch, bepaald is door den geest die uit haar 

 Ie voorschijn zal komen, evenals deze laatste genetisch, dus 

 causaal, door de Natuur wordt bepaald. Van den Geest door 

 de Natuur tot den Geest is de formule voor eene waarlijk 

 kritische zienswijze of opvatting aangaande den aard van 

 het wereldproces. «De noodzakelijke strekking aller natuur- 

 » wetenschap", zegt Schelling in ziin System des transcendentalen 

 Idealtsmus (1800), »is van de Natuur op het intelligente te 

 •'komen. Dit en niets anders ligt ten grondslag aan het streven 

 »om in de natuurverschijnselen theorie te brengen. — De vol- 

 smaakte theorie der Natuur zoude diegene wezen, door welke 

 »de geheele Natuur zich in ééne Intelligentie oploste. De doode 

 »en bewustelooze natuur voortbrengselen zijn slechts mislukte 

 «pogingen der natuur om zich zelve te spiegelen; in het 

 «algemeen gesproken is de zoogenoemde doode Natuur niets dan 

 «eene onrijpe intelligentie, waarom dan ook in hare verschijnse- 

 »len nog bewusteloos reeds het intelligent karakter doorschemert. 

 »Het hoogste doel : zich zelve object te worden , bereikt de Natuur 

 «eerst in hare hoogste en laatste reflectie , welke niets anders is 

 «dan de mensch, of, algemeener gesproken, datgene wat wij 

 «onze Kede noemen, in dewelke de Natuur voor het eerst tot 

 «zich zelve terugkeert , en waardoor het duidelijk wordt, dat zij 

 «oorspronkelijk identisch is met datgene wat in ons als intelli- 

 «genlie en bewust wezen tot kennis geraakt." (*) 



O Een woord van waardeering voor. de beteekenis van den genialen den- 



