482ï 



Ziedaar ons dan wel verre van het atheïsme en materiahs- 

 me, dat nog zoo menig »beschaal'd en ontwikkeld" mensch 

 als de eenige wetenschappelijke natuuropvatting beschouwt, doch 

 dat in waarheid den dieper doordenkenden raetaphysicus te al- 

 len tijde eene wereldbeschouwing van geestelijk onrijpe lieden 

 heeft toegeschenen. »Si Ton prend la moyenne et la resultante 

 » entre tous les grands systèmes de philosophie depuis Platon 

 )>jusqu'a Hegel, on verra que la conception d'un ordre divin, 

 «principe, type el hut de Tordre terrestre et raatériel, l'em- 

 »porte de beaucoup par Ie nombre des adherents, et la gran- 

 »deur des génies qui l'ont soutenu, sur la conception con- 

 «traire." (*) »Wat wij ivinnen, waanneer wij ons losmaken van de 

 »redelooze en onwetenschappelijke zienswijze die alleen een 

 »(dood) ndXnm -mechanisme erkent, buiten hetwelk verder niets 

 «voorhanden zoude zijn dan tallooze kleinere mechanismen die 

 »men organische wezens noemt, — wat wij met de verwerping 

 «dezer tot voorbijgaande macht geraakte dwaalleer \ oor gewin 

 «erlangen, is dit: eene geheel andere en hoogere wijding van 

 »ons eigen leven en streven. Want wanneer alle dingen open- 

 » baringen eener macht zijn, die ons kenvermogen te boven 

 »gaat, dan zijn ook wij menschen en ieder afzonderlijk individu 

 > onder ons , agentia waardoor de onbekende oorzaak werkzaam 

 »is, en daarmede erlangen wij voor ons zelve en voor de wereld , 

 » waarvan wij een deel uitmaken, eene beteekenis die ons ver- 

 »heft en adelt, die ons doet volharden in zege en nederlaag, 

 »die ons doel voortleven ook wanneer de dood te verkiezen 

 »ware en die ons in vrede laat sterven, ook wanneer wij niet 

 «weten wat, zonder betrekking tot een organisch lichaam, dat- 

 »gene wel mag zijn wat wij gedurende deszelfs bezit met ik 



ker, wiens woorden ik hier heb aangehaald: «Sedert liet optreden van Hegel 

 en Schelling is de aandacht der geleerden in de verschillende takken van 

 geesteswetenschap levendiger en aanhoudender op hun geestelijken inhoud 

 en doel gericht gebleven , dan wellicht in do voorafgegane eeuwen het geval 

 is geweest; en de groote arbeid dier philosophie is derhalve niet geheel te 

 vergeefs verricht". Helmholtz, V. u. R., I, 125. 



(!) Paul Janet, Xe Materialisme contemporain, 4e éd. (1885), blz. 137. 



