485 



«aanduiden. Moge ervan komen wat er wil — er is in ons tets 

 » werkzaam dal niet te gronde kan gaan, ook wanneer de 

 «aardbol op de zon stortte en zich daar in eene wolk van 

 »gloeiend gas veranderde. Datgene, wat het werk der teleolo- 

 «gische oorzaak aan en in ons is, kan onmogelijk te niet gaan, 

 »ook wanneer het mechanisme van de wereld der verschijnselen 

 «eene van de tegenwoordige geheel verschillende gedaante mocht 

 )>aannemen. Dat is eene eenvoudige logische, en daarom we- 

 «tenschappelijke, gevolgtrekking. Meer echter Ie beweren dan 

 »dat, ware een onderwinden dat de Engelsche philosoof Herbert 

 » Spencer zeer treffend «transcendentale onbescheidenheid" 

 » genoemd heeft." (*) 



»In ons allen", zegt Schelling, «woont een geheimzinnig en 

 «wonderbaar vermogen om ons uit de wisseling van den tijd 

 «terug te trekken in ons binnenste, ontdaan van alles wat van 

 «builen kwam, en daar onder den vorm der onveranderlijkheid 

 «het eeuwige te aanschouwen; deze aanschouwing is de inner- 

 «lijkste, eigenste ervaring, waarvan alleen alles af hangt wat wij 

 «aangaande eene bovenzinnelijke wereld weten of gelooven." Het 

 is de glorie van den menschelljken geest, dat hij zich problemen 

 vermag te stellen sub specie aelernitatis. Stellen , — doch ook 

 oplossen i^ De kritische philosoof antwoordt, dat al onze kennis 

 van betrekkelijken aard is, en dat de wijsgeer voor altijd met 

 den drang tot het zoeken van eeuwige waarheden de overtui- 

 ging heeft te verbinden , dat de extramentale of transsubjectieve 

 waarde onzer voorstellingen problematisch is. ('^) In geen ge- 

 val kunnen wij met onze redeneeringen het wezen zelf der 

 Natuur bereiken ; re])raesentatieve , meer of min adaequate 

 symholenk^nm'è is alles wat ons mogelijk blijft. «Dat het eene 

 «contradictio in adjecto is , het werkelijke oïKkm's Diiifj ansich 

 «in positieve bepaUngen te willen voorstellen, zonder het toch 



(') U. Zacharias, nher geloste u, angel. Problente der Naturf., blz. 86. 



('^) «Nous avons ime impiiissance a proiiver, iiivincible a lout Ie dogmatis- 

 me; nous avons une idee de la vérilc, invincible ;i fout Ie pyrrbonisme". 

 Blaise Pascal (1623 — 1662), Pensees, art. X\[. 



