486 



van de logische zijde onzer eigene oienschelijke iialuur? Zoude 

 het geen »anthropomorphisnie" zijn, geen «hypostase van suh- 

 jectieve voorstellingen" wanneer men bewustzijn en wil onver- 

 schillig in welke andere wezens onderstelt , wanneer men van 

 «arbeidsvermogen" in de Natuur, van gewaarwording in de 

 lagere organismen spreekt:^ Percipteerl men dien wil en dat 

 bewustzijn , dat arbeidsvermogen en die gewaarwordingen in 

 andere wezens!' Neen, men neemt ze niet rechtstreeks waar : 

 alleen ideëele en zuiver intramentale phaenomena worden waar- 

 genomen; de overtuiging van het bestaan van geestesfunctiën 

 buiten ons berust op eene trouwens onvermijdelijke overdracht en 

 onderstelling. En geeft men het goed recht der analogie eenmaal in 

 beginsel toe , dan vervalt alle reden tot verzet tegen omzichtige 

 hypostasen als zoodanig. De dan eens voor al geldige wel der 

 analogie noopt ons tot de gevolgtrekking dat men, óf gewaarwor- 

 diug, voorstelling en streefvermogen , ten spijt van alle inwendige 

 waarneming, zelfs in onze hoogste geestesfunctiën moet loochenen, 

 of wel, bij erkenning daarvan in zich zelf en andere gelijk- 

 soortige wezens, ze verder door tot in de laagste reflexvver- 

 kingen, en in laatsten aanleg ia alle functiën der wereldsub- 

 slanlies erkennen moet, hetzij deze al dan niet atomistisch 

 gesplitst en in eene extramentale ruimte van drie afmetingen 

 e^istenl zijn. Zijn onze eigene gedachten de concave binnen- 

 zijde eener spheer , waarvan de Wil het onaanschouwbare inaar 

 onmisbare activiteilscorrelaat is, dan moeten in de geheele 

 Natuur geestesleven en werkelijkheid als substantieel identische 

 binnen- en buitenzijde zich tot elkaar verhouden. In ons kan 

 niets tot ontvouwing gekomen zijn, wat niet van alle eeuwig- 

 heid in het Wereldwezen is vervat geweest. Uit niets wordt 

 niets. Onze gedachten en begeerten , onze gewaarwordingen 

 en vvilsuitingen zijn dus gedachten en begeerten, gewaarwor- 

 dingen en wilsuitingen der in ons tot zelfbezinning gerakende 

 Natuur, en niets is aannemelijker dan de, empirisch voorzeker 

 niet verifieerbare, onderstelling, dat dezelfde macht (= Wil) 

 die de slurf van den olifant heen en weer beweegt ook het 



