4921 



dan ook, maar als werkend wezen: alleen door hoogst reëele 

 botsingen van ons eigen streefvermogen met vreemde bestaans- 

 uitingen vsrordt het Zijn voor ons bewust en waarneembaar. 



Het gaat niet aan , wegens de onvatbaarheid van het begrip 

 Wil voor logische ontleding , al wat aan gene zijde der bewuste 

 gedachte ligt te loochenen ; het verstand behoort niet, ten spijt 

 der leer die wij door iederen stoot aan een hoek op doen , te 

 blijven staan bij de bewering dat alles niets is dan enkel denken , 

 de wereld niets dan louter idee. Ook maakt het niets uit, of 

 men het beweerde samenvallen der werkelijkheid met de bewuste 

 gedachte opvatte op de wijze van Berkeley, Fichte of Hegel, 

 of zelfs verdwaald zij geraakt onder de op hunne onwetendheid 

 verliefde neokantianen , philosophen die men vergelijken kan bij 

 zwemmers van beroep die nooit zullen verdrinken, eenvoudig 

 omdat zij nooit te water gaan. Hoe men de zaak ook beschouwe, 

 altijd is het grimmige op elkander botsen der natuurkrachten 

 meer dan eene tegenstelling van dialektisch te vereenigen be- 

 grippen a la Hegel. De wilskracht van een sterk karakter 

 is nog iets anders dan de som der gedachte voorbeelden, in 

 wier verwerkelijking die wilskracht zich uit. Wij zelf zijn 

 iets meer dan gedachte: alleen doordat de waarnemer zelf iets 

 werkelijks is, komt hij ertoe eene werkelijkheid ook buiten 

 zich te erkennen: alleen doordat het weten gedragen wordt 

 door een werkend en handelend, willend en energie ontwikke- 

 lend wezen, blijkt het in staat de werkelijkheid als buiten zich 

 voorhanden te denken , in weerwil dat het dit alleen betrekke- 

 lijk en negatief in zich vermag te construeeren , als de keer- 

 zijde van zich zelf: het weten of zuiver ideëele. 



Tegenover het materialisme blijft het (bewustzijns-) idealisme 

 zijne volle bewijskracht behouden. De loochenaar eener geeste- 

 lijke zelfstandigheid, de verkondiger van de onzeggelijk platte 

 en plompe leer, dat de blinde stof de eenige «substantie" is, 

 heeft te leeren beseffen, wat het zeggen wil, dat alle bestaan 

 hetwelk wij kennen, uitsluitend is een bewust bestaan, en uit 

 der aard binnen den kring der gedachte besloten blijft. Is nu 



