493 



een gedacht bestaan het eenige dat ons weten binnentreedt: 

 is het bewuste begrip de eenige in alle wetenschap aanwend- 

 bare maatstaf: dan is de Geest de eenige medespreker, 

 de eenige getuige en rechter in den strijd over de waar- 

 heid, en wordt het eene dwaasheid, een grondeloos streven, 

 onzen gedachtenkring tot een — Büchner begrijpe op welke wijze 

 vastgelijmd — aanhangsel te willen maken eener onderstelde 

 maar nergens kenbaar wordende, heterogene en doode »stof/.' 

 Het wordt dan in den letterlijken zin des woords eene zelf- 

 loochening, van de gedachtenwereld, die ware woonplaats des 

 geestes, te spreken als van eene onzelfstandige en onwezenlijke 

 appendix, in tegenstelling met eene ruimte-vullende, volkomen 

 harde en trage , blinde en doode realiteit. 



De geest , die in ons tot zelfkennis geraakt , is bewuste geest. 

 Eigenaardigheid van het bewustzijn is de onderscheiding tusschen 

 het voorstellen (als abstracten vorm), den voorsteller (het subject) 

 en de voorstelling (het object). Het voorstellen als feit wordt 

 in ons bewustzijn van subject en object gescheiden , en als functie 

 tot beide in betrekking gesteld, zoodat men in zijne bewustheid 

 eene soort van polariteit leert onderscheiden. Het primaire feit 

 van alle bewustzijn is de gewilde inspanninq , waarin subjecti- 

 viteit en objectiviteit vereenigd besloten liggen. Door middel 

 van den ondervonden tegenstand leert de constante, welke ons 

 organisme te zamen houdt en bestuurt, het intelligibel subject 

 m. a. w., zich als begrensd en geïndividualiseerd kennen , en het 

 komt tot wat men bewustzijn noemt , doordat het met energische 

 noodzakelijkheid een niet-ik gewaar wordt. Zoo ontstaat door 

 den waargenomen tegenstand onze betrekkelijke zelfkennis, 

 waarin wij ons zelve leeren kennen als gevoelende en willende en 

 idee-dragende wezens, kortom als levende krachten, als hoedanig 

 wij ook de individua buiten ons hebben te beschouwen, met 

 welke wij in reëele botsing en ideëele gemeenschap geraken. (*) 



(*) Over het ontstaan des bewustzijns vergelijke men de Philosophie van 

 }iet Onbewuste, hoofdst. C, UI, benevens 0. Plümacher's geschrift over den 

 'Kamp f ums Unbewusste" [Bert. 1881), blz. 40—75. 



