49Ö 



maar resulteert eerst uil eene veelheid van uitingen oi' werkingen 

 van het Alvvezen, v^relks eenigheid en absoluutheid eene on vermiJT 

 delijke onderstelling is, omdat van de onzelfstandigheid onzer 

 eigene persoonlijkheid de mogelijkheid van alle , het bewustzijn 

 overschrijdende , kennis afhangt. Alle individuiiliteit steekt in 

 ons bewustzijn; de bestaansgrond daarvan, het intelligibele 

 subject, is één in wezen met de geheele overige natuur. (*) 

 Doordat, om zoo te zeggen, de onbewuste en zuiver intuïtieve 

 Centraalzon haar licht uitstraalt op den hollen spiegel der 

 organismen, wordt dit licht teruggekaatst, om zich te ver- 

 eenigen in het brandpunt van den zelfbewusten , gerefleeleer- 

 den, geest. Zoo ontstaan de afmetinglooze centra der bewuste 

 persoonlijkheden; met deze houdt het absolute centrum 

 geene recA^streeksche gemeenschap, maar alleen door middel 

 van de onbewuste {■=-z zuiver intuïtieve, »aus sich heraus tre- 

 tende") stralen of functiën, die het organisme der hersenen 

 treffen, en die dan in het brandpunt onzer bewuste persoon- 

 lijkheid te zamen komen. Wat wij ons ik plegen te noemen , 

 is een verschijnsel als de regenboog in de wolk; wat aan mij 

 wezen is, is niet het empirisch ik, hetwelk veeleer tegenover 

 zijn object eene soort van onzelfstandig polarisatieproduct moet 

 heeten. Op dezelfde plaats kan later wellicht weer een andere 

 regenboog staan, die volkomen op den eersten gelijkt, maar toch 

 is die dan niet dezelfde , want de samenhang in den tijd ontbreekt. 

 Zoo ook kan in mijne plaats eens een volkomen gelijkend ik 

 optreden, maar dat zal ik dan niet meer zijn : alleen de zon straalt 

 altijd door , die ook in deze wolk zich spiegelt ; alleen de absolute 

 Geest subsisteert eeuwig door , die ook in mijn brein tot be- 

 wustzijn komt. Het is geene tegenstrijdigheid ten opzichte 

 van de substanlieele eenheid der geheele Natuur, dat het per- 

 soonlijke zelfgevoel des menschen met de klimmende ontwikke- 

 ling des bewustzijns steeds door verhoogd en verscherpt wordt, 



(•) »Sumus igitur modi Meritis; si auleras modum, reraanet ipse Deus" 

 (iEüHNx, in het 2e gedeelte zijner Metaphysica vera et ad mentem Peri- 

 pateticornvi, [1691]. 



