496 



en lot eeu zuiver i^e// bewustzijn wordt opgevoerd. Alle be- 

 wuste gedachten blijven uiteraard besloten binnen de bestaans- 

 voorwaarden van dat bewustzijn , doch daarbij kan zeer wel 

 de eenheid des bestaans^rowc?^ gehandhaafd worden, de een- 

 heid nl. van dalgene wat nooit binnen het bewustzijn kan 

 komen, wijl het immers als substraat der bewiistzijnsspheren 

 er buiten en achter ligt. 



Het aan de natuurverschijnselen ten grondslag liggende on- 

 stoffelijke Onbewuste begint voor de inwendige psychologische 

 functie praecies daar, waar het bewustzijn ophoudt; de on- 

 bewust geestelijke grondslag van het bewust worden derindi- 

 vidueele gewaarwordingen is hetzelfde, wat tegen andere van 

 zijns gelijken gericht, de objectieve of materieele verschijnselen 

 uitmaakt. Den als uiteraard bewust gedachten geest kan men 

 niet als materie aanschouwbaar denken; deze, als het onbe- 

 wust bestaande, zoude dan iets zijn dat met den geest onge- 

 lijkslachtig is, en ten opzichte waarvan men volstrekt niet 

 zoude kunnen verklaren, hoe het Zijn in het Weten over- 

 gaat, of hoe in het algemeen eenige gemeenschap tusschen 

 beide tot stand kan komen. Het is juist het onnadenkend vast- 

 houden aan het bewust en discursief karakter van den geest, 

 dat bij het inzicht in de onmogelijkheid van gemeenschap 

 tusschen twee volslagen ongelijkslachtige grootheden , den idealist 

 ertoe gebracht heeft, alles te loochenen wat materie, wat niet 

 bewuste gedachte is, evenals van den tegenovergestelden kant 

 de materialist het bestaan eener psychische zelfstandigheid be- 

 strijdt. Idealisme en materialisme zijn beide overwonnen door 

 onze dubbele ontkenning; het wezen der substantie moge op 

 zich zelf zijn wat het wil, het is in allen gevalle van ons 

 standpunt genomen onstoffelijk en onbewust. Uitsluitend negatief 

 is niettemin onze uitkomst niet, maar veeleer beslist spiritu- 

 alistisch, daar wij met onze beide negaties de stelling verbinden, 

 dat het Absolute intuïtief en strevend fungeert, dat het de 

 bron wel is van alle menschelijke logica en inzicht, en dus als 

 absolute Geest moet worden opgevat. 



