498 



geval zal kunueii zijn. l)e door sommige, zeli natuurlijk veelal 

 onvruchtbare, vitters bij wijze van beroep uitgeoefende negatieve 

 kritiek of jaxïht op onbestaanbaarheden en tegenstrijdigheden 

 acht ik met Dr Raphael van Koeber van betrekkelijk weinig 

 wetenschappelijke waarde , en ik vind meer smaak in de houding 

 van een Karl Peters , die in » Willenswelt und WeltwiUe'* aan 

 zijne immanente kritiek eene, overigens mislukte, poging tot 

 positieve »Fortbildung" paart. Zuiver negatieve kritiek tegen- 

 over de werken van groote mannen wijst maar al te vaak op 

 laatdunkendheid en geestelijke ondiepte; en het komt niet bij 

 mij op , het getal der keffers rondom den hedendaagschen pro- 

 tagonist der metaphysica door mijn gevit en «beter weten" 

 te vergrooten. Door persoonlijke mededeeling , zoowel als door 

 de lezing zijner werken, weet ik, hoezeer E. v. Hartmann 

 zich de aporieën in zijne wereldverklaring zelf bewust is. Had 

 hij met het uitgeven zijner leerrijke geschriften moeten wachten , 

 tot de logische harmonie in zijne concepties haar definitief 

 beslag had gekregen P Volgens dien stelregel zoude er nooit 

 een wijsgeerig betoog het licht zien, of eene wetenschappelijke 

 hypothese geopperd worden. Buitendien, daar alle onzin wat 

 den vorm betreft volkomen juist en vrij van tegenstrijdigheden 

 kan wezen , heeft men zich op de alleen formeele afwerking 

 van een raetaphysisch systeem niet te beroemen. Doch logi- 

 sche samenhang vindt zich in geen enkel menschelijk brein in 

 absoluten zin verwezenlijkt; het menschelijk inzicht verkeert 

 veeleer in aanhoudende wording. De wording nu van kennis en 

 inzicht is niet mogelijk zonder dwaling en moeite eii strijd, 

 zonder zelfkritiek en zelfverbetering, dus ook niet zonder on- 

 bestaanbaarheden en tegenstrijdigheden in *s menschen ziens- 

 wijze. Hij die zich eens voor al de beteekenis der woorden 

 •geschiedenis" en » ontwikkeling" aan het verstand heeft laten 

 brengen, zal dankbaar aannemen wat voorloopig bereikt 

 is, daar hij dan de onvermijdelijkheid beseft van labiele onbe- 

 staanbaarheden in de spheer der idee zoowel als in de wereld 

 der werkelijkheid ; voor den zoodanige zal al het afschrikkende 



