S07 



geleerde, met Ed. v. Hartmann, den protagonist der heden- 

 daagsche nietaphysica , volkomen overeen. 



Door de geheele geschiedenis der wijsbegeerte loopt als een 

 roode draad het allengs helderder en algemeener geworden 

 bewustzijn, dat de waarneembare wereld, het wereldbeeld dat 

 ons zoogenaamd door onze zintuigen «toevloeit", niets is dan 

 reactieprodiict, voortbrengsel van eigen psychische functie; dat wij 

 niet de werkelijkheid leeren kennen , maar alleen de wijze waarop 

 ons organisme op de werkelijkheid terugwerkt of reageert. 

 Daarom is alle redeneering over de Natuur zelve uit haren aard 

 niets dan een spreken over het bovenzinnelijke, d. w. z. metaphy- 

 sica. De materialist beseft dat niet; hij houdt op kinderlijke wijze 

 de verschijnselen in zijnen geest voor zelfstandige dingen buiten 

 hem. Van de ware beteekenis van het door Kant eens voor 

 al aan de orde gestelde kennisprobleem heeft hij geen flauw 

 besef; eene gnoseologie of leer der kennis bestaat voor hem niet : 

 veelal onderstelt hij dat Kant's hoofdwerk voornamelijk beoogt , 

 » langs metaphysischen weg" de metaphysica in hare nietigheid ten 

 toon te stellen. In eenen philosoof vindt hij dan dat streven 

 nogal amusant , schoon vrij overbodig , en hij bevroedt niet dat 

 Kant's bewijzen voor de uitsluitende phaenomenaliteit der ons 

 bekend wordende wereld in de eerste plaats hèm treffen. In 

 zijne uit platte onkunde voortspruitende verachting voor alle spe- 

 culatieve philosophie ziet hij in Kant's beloog voor de waarheid, 

 dat ons weten altijd slechts een weten omtrent empirische ver- 

 schijnselen zal blijven , een tamelijk overtollig verslaan van 

 een toch reeds overwonnen vijand, de metaphvsica. «Kant 

 «s'est donné des peines infinies pour enfoncer des portes ouvertes", 

 zegt André Lefèvre, de «empiristisch" gezinde schrijver van een 

 philosopisch werk, zooals men dat van een Franschman uit 

 de eeuw van Augüste Gomte (1798—1857) (*) verwachten 

 kan. (^) Kortom , de stoffeling is geheel bevangen in den schijn 



(1) A. Gomte leert men liet gevoeglijkst kennen in een uittreksel : Auguste 

 Go3iTE, la Philosophie positive, résumée par Jules Rig., Paris 1881. 



(2) A. LEFiiVREj la Philosophie. Paris, Reinwald et Cie, 1879. 



33 



