HÖ8 



der Sansara ; hij houdt het oog voor een hlootelijk passieven 

 spiegel der feiten. Zooals de wereld daar huilen is, zoo zit ze 

 ook in zijn hoofd ; hij gelijkt op iemand die een hlauwen hril 

 draagt, en nu uit de voorwerpen zelve hunne hiauwheid ver- 

 klaren wil (du Prel). Louter philosophische spits vindigheid 

 blijft voor hem eene redeneering zoo eenvoudig als deze : daar 

 huiten de dingen : in den schedel de hersenen ; de dingen wan- 

 delen het hoofd niet binnen; de hersenen loopen niet naar huiten 

 om de zaken op te nemen , — ergo , geene andere verhouding 

 tusschen intellect en buitenwereld dan die der instinctmatige 

 gevolgtrekkingen van werking op oorzaak , — ergo , de werke- 

 lijkheid zelve alleen indirect, dat is langs melaphysischen weg, 

 kenbaar. De materialist houdt zich maar aan hetgeen hij ziet 

 en voelt , en daarmede uil ; van het bestaan van iets boven- 

 zinnelijks wil hij niets weten; bij het hooren van het woord 

 God wordt hij ongeduldig, want het wisselende en vergankelijke 

 is voor hem laatste en absolute realiteit , het eenige ook dat waarde 

 heeft. In de ruwe en boersche naïveteit, in de platte eenzijdig- 

 heid en ploertige alledaagschheid eener zoodanige wereldbe- 

 schouwing, ligt het geheim harer waarlijk schrikbarende en 

 verderfbrengende verbreiding onder het geestelijk gepeupel der 

 menschheid. De philosoof heeft , helaas I meer moeite om zijne 

 menigmaal bespotte «lucubraties" ingang te doen vinden; hij 

 kan geen beroep doen op zoogenoemde waarheden , die voor het 

 «gezond verstand" van Jan Alleman (= het verstand van een 

 gezonden Jan Alleman) van zelf spreken ; zijne bewijsvoeringen 

 vereischen meer inspanning van gedachten dan de «beschaafde" 

 lezer zich meestal kan of wil getroosten. De bewering van den 

 philosoof, dat wat wij voor de reahteit houden, geen realiteit 

 is, wil er bij de meesten onzer in den sluier der Maya 

 bevangen en aan den Mammon verkochte tijdgenooten nog 

 niet gemakkelijk in. Meer dan 100 jaar na het verschijnen 

 van Kant's onsterfelijke kritiek van het menschelijk ken- 

 vermogen dient erkend, dat het volle bewustzijn van de essen- 

 tieele geestelijklieid der geheele Natuur nog niet eens onder de 



