NAWOORD. 



• lil die ïraum- iind Zaïibcrspharo , 

 «Sind wil', scheint es, eingegangeii". 

 Mepiiistopheles. 



De schrijver der voorafgegane verhandeling ontveinst hel 

 zich niet , dat in hen , die hij deze gelegenheid voor het eerst 

 kennis hebhen gemaakt met een uitgewerkt philosophisch betoog, 

 in hen ook, die bij deze gelegenheid voor het eerst iets naders 

 hebben vernomen over Eduard von Hartmann, den repraesen- 

 tatieven metaphysicus onzer dagen, onaangename bevreem- 

 ding en misverstand , een duizelig gevoel zelfs van bodem- 

 loosheid, bijkants onvermijdelijk zijn. Beknopte uittreksels of 

 overzichten als het mijne zijn evenveel niet bestemd om er 

 verbluft bij te blijven staan, maar behooren veeleer als punt van 

 uitgang voor nader en grondiger onderzoek te dienen. In 

 het onderhavig geval is mijns erachtens eigen onderzoek welen- 

 schappelijke plicht: eenige mate van kennis betreffende Hart- 

 mann's leer is langzamerhand een vereischte geworden voor een 

 iegelijk die op algemeene, niet enghartig specialistische, ontwik- 

 keUng aanspraak maakt. De werken van den schrijver der 

 Philosophie van het Onbewuslc zijn bereids tot »Anstandslectüre" 

 geworden voor ieder wel onderwezen peisoon , wien het ernst 

 is met den wensch om op de hoogte van zijnen tijd te staan. Tot 

 accessorische toelichting van Hartman.n's wetenschappelijke betee- 

 ,kenis diene alsnog het volgende. 



Bij Hartmann's optreden in 1868 waren zijne denkbeelden 

 van hoogst paradoxen aard. Op bet gegeven oogenblik heeft 

 de wetenschap zich reeds met zijne allengs nader uitgewerkte 

 wereldbeschouwing gemeenzaam gemaakt: een levendige en 



