515 



wezen de philosoof, staande op den breeden grondslag der 

 physische empirie, maar met speculatieve diepzinnigheid de 

 problemen der wetenschap ten einde denkende. Wijsgeer en 

 metaphysicus als hij was, had hij meteen de vaan der inductie 

 opgestoken, en zich daardoor openlijk voor de rechtbank der 

 natuurwetenschap gesteld. Als evolutionist erkende hij vol- 

 gaarne, dat waarschijnlijk zijne eerste proeve van synthese bij 

 zakelijke kritiek zoude blijken verbetering en omwerking te 

 behoeven ; lag dit bij de zoo beslist door hem verkondigde ont- 

 wikkelingsleer niet in den aard der zaak? Die grondige kritiek 

 nu, welke in dezen zoo ter zake was, zij bleef voorderhand 

 uit. Wat uit het kamp der natuurwetenschap gehoord werd, 

 bepaalde zich tot losse uitingen, veelal doorvlochten met be- 

 woordingen als «metaphysische roman", » wetenschappelijk 

 dilettantisme" en dgl. 



Ten leste, bijna vier jaren na het verschijnen der PMo^ojo/iï^^ 

 van het Onbewuste, in 1872, verscheen er eene diepgaande 

 naturalistische beoordeeling van het zooveel geruchts makende 

 boek, onder den titel : r>Het Onbewuste van het standpunt der Phf/sio- 

 logie en Af stamming sleer.'' Het werk kwam anoniem uit, maar 

 verwekte in de geleerde wereld niettemin al aanstonds groot 

 opzien. De bespreking , in dit geleerd geschrift aan het nieuwe 

 stelsel van wijsbegeerte gewijd, was voor (\e Phüosophie van het 

 Onbewuste, die jongste poging om teleologie en metaphysica 

 weer tot eere te brengen , in de oogen der natuurgeleer- 

 den volslagen verpletterend. In zijn voorwoord tot de vierde 

 oplage zijner y^ Natuurlijke Scheppingsgeschiedetiis" (h\z. XXXVIII) 

 zeide de welbekende hoogleeraar Ernst Haeckel van de bedoelde 

 kritiek: »Dit uitstekend geschrift zegt in hoofdzaak alles wat 

 »ik zelf mijnen lezers over de Philosophie van het Onbewuste had 

 «kunnen zeggen, en ik kan er derhalve hen, die zich voorde 

 «zaak interesseeren, eenvoudig naar verwijzen." Velen gisten 

 dan ook op Haeckel als den schrijver van het boek in quaestie. 



De Augsburger Allgemeine Zeitung voor 1873, N°. 1, zegt 

 ervan: «Op het gebied der afstamming sleer is het onderhavig 



