r>i7 



«en l)eoordeelingen die door de Philosophie van het Onheivuslc 

 «waren uitgelokt, reeds meer dan een van natuurwetenschap- 

 »pelijk en darwinistisch standpunt tegen het geheele heginselof 

 «tegen zijne eenzijdigheid gewend. Ik noem de hespreking van 

 «Klein in het Auslamf' (187!2), maar vooral het scherpzinnige 

 «kleine werk van een helaas onbekend persoon : ^^ het Onbewuste 

 y>van het standpunt der Physiologie en Afslammingsleer.'" Klein's 

 «kritiek is te aphoristisch om duurzamen invloed te hebhen; 

 «daarentegen heeft het geschrift van den Anonymus allen, die 

 «niet aan het Onbewuste verkocht zijn, volkomen in hunne 

 «overtuiging bevestigd, dat wnj door het darwinisme het doel- 

 «raatigheidsbeginsel voor goed uit den weg hebben geruimd; dat 

 «het instinct als overgeërfd geheugen zijne volle natuurlijke verkla- 

 «ring vindt, en dat in aansluiting hierbij eene reeks van zielsver- 

 «schijnselen : karakter, aanleg , vaardigheden , denkvormen , aan 

 »de supranaturaHstische onverklaarbaarheid ontrukt zijn. Hij 

 «herleidt de reflexbewegingen en het zoogenoemde bcrstellings- 

 » vermogen tot werkingen van het geheugen ; maakt er opmerk- 

 «zaam op, welk een bevredigend inzicht in de rudimentaire 

 «organen het darwinisme ons geeft in tegenstelling met de 

 ^^Philosophie van het Onbewuste , en toont aan dat in het algemeen 

 «elke onderstelling van teleologische ingrijpingen een asylum igno- 

 r>rantiae is." 



Onbekend met de tweede uitgave van voornoemde veelge- 

 prezen kritiek, schreef nog B. Carneri in zijn werk, >u/(?r 

 Mensch als Selbstzweck , eine posifive hritik des Unbewussten 

 {Weenen 1877), blz. 62: «Als het grondigste en degelijkste 

 «geschrift tegen Hartmann gelooven wij te mogen noemen ^^het 



^Onbewuste " Daar wordt tegenover hem de geza- 



»menlijke moderne wetenschap gesteld, en punt voor punt, 

 «waar het om reeds verklaarde feiten te doen is, het over- 

 «bodige, waar de verklaring nog te vinden staat, het onbe- 

 «vredigende zijner bewijsvoering aangetoond". 



Zoo was dan do Philosopbie van het Onbewuste , in hare 

 pretensie eene op wetenschappelijke gronden steunende teleologi- 



