518 



sche wereldverklaring Ie leveren , voor de kritiek onbestaanbaar 

 gebleken. De organiscbe onlwikkelingsleer , die zij als eene 

 der grondzuilen van haar systeem meende te kunnen opstellen 

 (C X) had zich met vernietigende kracht tegen haar gekeerd. 

 Zelfs het door Hartmatvn inmiddels uitgegeven geschrift over 

 » Waarheid en Dwaling in het Darwinisme'' (1875) werd niet 

 erkend aan dit feit eenige noemenswaardige afbreuk te hebben 

 gedaan. Daar verscheen in 1877 de tweede uitgave van de 

 boven besproken voornaamste uiting der tot dusverre uitgeoefen- 

 de naturahstische kritiek , thans echter met den naam van 

 den schrijver. Die schrijver was — Eduard von Hartmann. 

 In eene reeks van toelichtingen tot zijne zelfkritiek stelde hij 

 thans al het eenzijdige en oppervlakkige der naturahstische, 

 antiphilosophische, argumentaties op de kaak, en diende aan 

 0. ScHMiDT, den toejuicher en ophemelaar zijner naturalistische 

 zelfkritiek , den hooner en verguizer zijner mctaphysische denk- 

 kracht, in eene afzonderlijke, als aanhangsel der Üe uitgave 

 gedrukte verhandeHng eene verpletterende bestraffing toe , waar- 

 tegen die op zich zelven verdienstelijke natuurgeleerde nooit 

 in geschrifte heeft durven opkomen. Ettelijke correcties in 

 zijn systeem nam Hartmann uit zijne, thans door hem bij 

 triptiek weerlegde , zelfkritiek over. 



Erger poets had den verstokten voorstanders eener blind- 

 mechanistische natuurverklaring niet kunnen gespeeld worden: 

 de door hen als meest bevoegde apologeet hunner zienswijze 

 zoo hoog geroemde schrijver had zich ontmaskerd als gefingeerd 

 verdediger en wezenlijk tegenstander. Hunne eigene impotentie tot 

 grondig onderzoek van de algemeene grondbegrippen en praemis- 

 sen der wetenschap, zoowel als de principieele onhoudbaar- 

 heid van hun eenzijdig naturalistisch standpunt . hadden niet 

 treffender en verpletterender kunnen worden aangetoond. De 

 erbarmelijke eenzijdigheid van een geborneerd materialisme en 

 darwinisme waren op het onwederlegbaarst ten toon gesteld. 



De redenen, die Hartmann tot rechtvaardiging der aanvan- 

 kelijke en voorloopige anonymiteit van zijn geschrift in de 



