te iiijiien opzichte in een welsprekend zwijgen vervallen. Hem 

 openlijk en eerlijk als den Meesier erkennen, ivil men niet-, 

 legen zijne bevoegdheid om in natuurwetenschappelijke pro- 

 blemen mede te spreken /can men niets meer aanvoeren , nadat 

 men zich zelven door den aan zijne anonyme zelfkritiek toege- 

 zwaaiden lof de handen gebonden heeft; legen het door hem 

 vertegenwoordigd philosophisch standpunt weel men principieel 

 niets deugdelijks meer te zeggen, nadat hij deszelfs superio- 

 riteit boven het standpunt der eenzijdig-naturalistische natuur- 

 verklaring ad ocidos gedemonstreerd heeft. Zonder de noodige 

 philosophische waarborgen in het honderd met hem voort te 

 disputeeren , alleen om gelijk te houden , zal menigeen allicht 

 niet toelachen na het exempel van welverdiende tuchtiging 

 dat onze philosoof aan 0. ScHMmT, een der bekwaamsten van 

 het gilde, gesteld heeft. Het zwijgen is in zulke omstandig- 

 heden psychologisch verklaarbaar, en heeft ten gevolge gehad 

 dat de ^'" uitgave van ^^liet Onbewuste van hel slandpunt der 

 Physiologie en Afstammingsleer'' n^et de aangehangen weder- 

 legging van prof. 0. Scumidt, in naturalistische kringen zoo 

 weinig mogelijk is bekend geworden. Menig bezadigd natuurge- 

 leerde intusschen, hoewel geene roeping of bevoegdheid gevoelende 

 om in dezen zijne stem persoonlijk te verheffen, verblijdt zich allicht 

 privatim over de in dit nawoord geschilderde nederlaag der een- 

 zijdig-mechanistische natuuropvatting in de wetenschap, eene 

 zienswijze die langzamerhand — en voor een groot deel ongetwij- 

 feld door Hartmann's bemoeiingen — althans onder de Himalaya- 

 toppen der menschheid hare plausibiliteit ais systeem verloren 

 heeft, zij het ook dat zij haren nimbus nog eene wijle zal behouden 

 onder de half-ontwikkelde lezers der krach t-en-stoflectuur. 

 Wij voor ons weten nu, dat mechanisme, materialisme en 

 organische ontwikkeUngsleer niet dan elementen behooren te 

 zijn in een panpsychistisch op te vatten concreet monisme, 

 het philosophisch systeem van Eduard vo.\ Hartmann, dat ik 

 bij voortduring den lezer met kracht ter hestudeering blijf 

 aanbevelen. 



