'Vordejl de billijkbeid de erkenning, dat geen philosophisch 

 »systematicns anders te werk kan gaan , noch ooit anders te werk 

 gegaan is: eene inductie uit overeenstemmende feiten leidt 

 «consequent tot een overeenkomstigen , eraan beantwoordenden, 

 "grond. De pbilosophie pleegt in algemeenheden voort te schrij- 

 nden, die natuurlijk ruimer en, zooals wij toegeven, vager 

 «worden, naarmate de kring der reflectie zich verruimt. En 

 "Uien miskent de gezindheid van den wijsgeer, als men meent 

 "dat hij vasthoudt aan zijn centraal begrip ter wille van dat 

 «begrip zelf, terwijl hij er veeleer slechts waarde aan hecht 

 »als voertuig dat hem voortdraagt door de wereld dertedoor- 

 « gronden dingen. Het praestatievermogen van het hegrip is 

 «voor hem de maatstaf van deszelfs waarde. Intusschen ge- 

 «schiedt het meestal, dat men van de philosophen alleen dit 

 «hun grondbegrip kenl , hetwelk toch hij allen gelijkelijk ontoe- 

 « reikend moet wezen, terwijl dan deszelfs ontvouwing tot de 

 >concreties van den wereldinhoud als eene ondergeschikte toegift 

 > wordt aangezien. Zoo kan eene enkele aardigheid over het 

 «hoofdbegrip ertoe dienen, de door hetzelve gedragen gedachten- 

 » reeksen in het ongerijmde om te zetten, en te recht, zoodra 

 » men alleen het grondbegrip als zoodanig in het oog vat. Maar 

 «vermoedelijk zoude de geestigheid verstommen, wanneer men 

 «in staat was de verdere manipulaties te volgen; want het 

 «zoude dan blijken, dat met het eenvoudigste gedachtensymbool 

 «donkere verhoudingen worden opgehelderd; dat ver liggende 

 «relaties nader gebracht, ongelijke verevend worden, — juist 

 «zooals het zijne onbewuste functie is. Het ware te wenschen , 

 «dat Eduard von Haktmanps met ter harte neming van dezen 

 «wenk bestudeerd werd." (^) 



En nu een woord tot besluit aan het adres van den natuur- 

 geleerden lezer. Hv citeer de woorden van een verdienstelijk, 

 thans overleden, hoogleeraar, iemand die zelfs in zijne spiri- 



(1) 'Zeilschrift für Philosophie und philosophische Kruik", Band 

 [1886]. blz. 77 vlg. 



