75 



T. ScUüuiniAN , (liruklcur van de Ncderl.indsclie liandelmaatscliappij ; 



Dii. C. SniOKs , dirukluur vau de koninklijke akademie te Dcljt ; 



.1. J. A. SANTiiAiJiiifs , direkteur der Oost-Indinchc maatscliappij van ad- 



)iiiiiislralie eii lijfrente te ^iinstcrdarii ; 



V. OusTiiütJT , fjepensioneerd kolonel, oud resident van lianlca; 



^V. L, Dii Stuiilkr , gepensioneerd majoor van hei, OoiV-/7(f/i4'c/i leger , en 



J. T. Cahtüu Vissciiüh , laatst president van liet koUcgie Tan boedel- 

 jneesteren te Batavia , thans met verlof hier te lande. 



IJeze personen kwamen mij voor , door kennis van aljjemeene en bij- 

 zondere belan'jen en door zaak- en plaatselijke kennis, ^caeht te kunnen 

 worden, de ref/erinj!; op eene volledifje Avijze , met betrekking tot het on- 

 derwerp in kwestie , te kunnen voorlichten. 



De kommissie, benoemd bij mijne dispositie van 25 Februarij dezes 

 jaars , bragt op 24 Julij daaraanvolgende haar rapport uil op de aan dezelve 

 door mij voorgestelde vraag : 



»()f het nuttig kan worden geacht, de tinniijnen op het eiland Ba?i7ca , 

 » in liet bijzonder , en de mijnen in NcderUmdscli-Itulic in het algemeen 

 » aan de parlikuliere industrie over te laten, en zoo ja, op welke wijze 

 » zulks zou kunnen en behooren te geschieden , ten einde het gouverne- 

 » ment daarbij geene scliade lijde , en den ondernemers tevens een billijk 

 » voordeel worde verzekerd." 



Ik heb de eer, dat rapport met deszelfs bijlagen üwe Majesteit hierne- 

 vens aan te bieden. 



]Na eenige algemeene beschouwingen , erkent de kommissie eenparig de 

 nuttigheid van het beginsel , om de exploitatie der mijnen in Neder- 

 landsch-Indie aan partikuliere industrie over te geven. 



Ten aanzien van de toepassing van dat beginsel op de Tin-mijnen zijn 

 echter de gevoelens der kommissie verdeeld. Zes leden adviseren voor den 

 afstand van al de mynen op Banka en Bil/iton , terwijl zij zich ten sterkste 

 verklaren tegen eenen gedeeltelijken afstand, omdat daardoor het gouverne- 

 ment in konkurrentie zou treden met de partikuliere ondernemers, helgeea 

 nadeelig zoude werken op de prijzen. Alleen daardoor , dat het gouverne- 

 ment van het Banka-ün een monopolie heeft, is het mogelijk tot prijzen 

 te verkoopen , die eene groote winst voor het gouvernement overlaten. 

 Daarom is dan ook van eenen afstand der tin-mijnen van Batika en Bil- 

 liton in haar geheel eene betere uitslag te verwachten , wijl de onder- 

 nemers alsdan meester van de markt blijven. Dit gevoelen is bij de be- 

 doelde leden zoo sterk , dat zij op den voorgrond stellen , of al de tin- 

 mijnen of in het geheel geene aan de partikuliere industrie over te geven. 



De zes andere leden daarentegen zi_in van oordeel , dat het gevaarlijk zou 

 zijn op eenmaal over te gaan tot eenen geheelen afstand van al de tin- 

 mijnen op Banka en BiUiton , vermits door eene proef op zulke groote 

 schaal genomen , en die uit den aard der zaak geene zekere waarborgen 

 van welgelukken oplevert , de belangrijke voordeden , welke het gouver- 

 nement uit de exploitatie van eerstgenoemd eiland trekt , in de w"aagschaal 

 zouden kunnen worde"h gesteld. Deze leden bevelen eene partiele proefne- 

 ming in het klein aan , ten einde , bij welslagen , later te worden uitge- 

 breid ; vijf hunner willen die proef op BiUiton, één op Banka hebben 

 toegep.'st. 



De kommissie gaat vervolgens over tot eene beschouwing van de ver- 

 schillende andere delfstoffen welke in Nederlandsch-Indie worden gevon- 

 den , zoo als ijzer , steenkolen , goud , koper , kwik , platina, enz. Ten 

 dezen aanzien is de kommissie eeuparig van gevoelen , dat de bijzondere 

 ondernemingsgeest moet worden opgewekt tot exploitatie dier rijkdommen, 

 en dat de reeds beslaande gouverneraents - ondernemingen (zich thans 

 voornamelijk bepalende tot die der steenkolen op Bornco) aan de partiku- 

 liere industrie behooren te worden overgegeven. Wat betreft de toepassing, 

 is de kommissie van oordeel, dat het opperbestuur in Nederland tot beginsel 

 moet aannemen en manifesteren , dat onze buitenbezittingen in den Indi- 



