m 



» omdat ik vermeen, dat de ervaring genoegzaam heeft geleerd, dat inden 

 » regel ondernemingen van niJTerheid en landbouAV niet met voordeel voor 

 » rekening van regeringen worden gedreven , maar in ieder opzigt beter 

 » aan de leiding en het belang van bijzondere personen zijn toevertrouwd. 

 » Wanneer ik aldus de maat onzer krachten , de hulpbronnen dier bezit- 

 » tingen en de eischen onzer staatkunde in aanmerking neem , dan spreek 

 » ik zonder aarzelen miine overtuiging uit , dat wij met alle magt de ont- 

 » wikkeling onzer Oost-Indische builenbezittingen door middel van parti- 

 » kuliere ondernemingen moeten bevorderen. Zij voldoen middellijk, het- 

 » geen onze staatkunde gebiedt. Hun zij het veld der nijverheid overgela- 

 » ten , waar het gouverneinent op zijne beurt slechts middellijk moet 

 » arbeiden." 



Ook de raad van state is, blijkens deszeifs missive van den 5den Sep- 

 tember 1848, no. 2, aan den koning gerigt, van oordeel, dat niets de be- 

 langen, zoo van Nederland als van zijne overzeesche bezittingen, meer 

 bevorderen kan, dan dat JXederlandsche ingezetenen, met eigene middelen, 

 door ondernemingen van landbouw, nijverheid of handel, den rijkdom dier 

 bezittingen tot hun nut en voordeel aanwenden , en dat elke poging , daar- 

 toe in het werk te stellen , de meeste aanmoediging en ondersteuning van 

 regeringswege verdient. 



Wij aarzelen niet deze redeneringen tot de onze te maken , en op te 

 merken, dat het thans aan de regering staat, om met kracht den onder- 

 nemingsgeest der natie op te wekken. ïer vei'wezenlijking van dit doel 

 zal het volstrekt noodig zijn , dat de belangrijkheid onzer buitenbezittingen 

 aan de natie bekend worde gemaakt en dat lot dit eiade een algemeen on- 

 derzoek in Indie plaats hebbe , waartoe thans de gelegenheid door het 

 aanwezen van deskundigen gunstig schijnt. 



Wij hopen in den loop van dit verslag gelegenheid te vinden om de 

 grondtrekken voor zoodanig onderzoek aan te geven. 



Wij zullen thans overgaan om uwer excellentie het resultaat mede te 

 deelen van onze beraadslagingen over de toepassing van het beginsel , om 

 de exploitatie der mijnen in Nedeiiandsch-ïndie &an^d,i'\.iku\iQïQ nijverheid 

 over te geven. 



Nadat de nuttigheid van dit beginsel door al de leden onzer kommissie 

 eenparig Avas erkend en de vraag : » of in den regel de afstand der mij- 

 nen aan partikuliere industrie bevorderlijk kan zijn aan de algemeene be- 

 langen der natie?" eenparig toestemmend was beantwoord, bepaalden wij 

 onze aandacht in de eerste plaats bij den afstand der tinmijnen , als de 

 meest belangrijke voor ' s rijks linantien. 



Wij hebben uit de retroakta ontwaard , dat de afstand , speciaal van het 

 eiland Banka , reeds eenigen tijd een onderwerp van ernstige overweging 

 heeft uitgemaakt; het zal niet overbodig zijn hier een kort overzigt te 

 geven van hetgeen over dit punt is gehandeld. 



Uit eene onder de renseignementen aanwezige nota blijkt , dat het ini- 

 tiatief is genomen bij den voormaligen minister J. C. Baud , welke bij 

 semi-officielen van den 21sten September 1847, No. 25, den gouverneur- 

 generaal het denkbeeld om Banka aan eene maatschappij te verkoopen , 

 mededeelde. Dat denkbeeld was voornamelijk gegrond op de vrees, dat 

 dit weerlooze , doch geldelijk produktieve eiland ons , bij eventuelen oorlog, 

 mogt ontnomen worden. Het motief tot die ontweldiging zou echter ver- 

 vallen , wanneer de tinmijnen op dat eiland bijzonder eigendom waren. 

 Be koopprijs , dien de heer Baud , grosso modo , schat op 24 millioen , 

 zou tot delging van staatsschuld moeten worden aangewend. De minister 

 geeft den gouverneur-generaal in overweging , of eene handeling van de- 

 zen aard , behoudens eenen goeden prijs , geraden zou zijn , en hoe groot 

 die prijs zoude moeten wezen. 



Dit denkdeeld had bij den gouverneur-generaal aanvankelijk veel aan- 

 iokkends en kwam zijne excellentie wel uitvoerbaar voor. Bij zijne voor- 

 loopige en algemeene beschouwingen opperde hij wel eenige bezwaren , 



