88 



fle plaats waar de meesle erts ïii Tana-lawui gevonden is, Tambaga , is bij 

 uitstek geschikt tot dea aanleg van een etablissement , zoo wegens de ge- 

 steldheid van het terrein , als door het aanwezen van genoegzaam hout- 

 "■ewas , water , specie voor steenen en fijne kalkaarde , en de geschikt- 

 heid van het terrein tot het aanleggen van eeaen weg voor den afvoer 

 naar de zeeplaats Tabaniouw. 



Eene bij het verbaal van 15 October 1847 , No. 4 , gevoegde bereke- 

 ning , beloofde een aanzienlijk geldelijk voordeel bij de bewerking, op den 

 voet als daarbij wordt voorgesteld , namelijk door den erts te bewerken tot de 

 fijnste metaalsoort of staal , dat aanmerkelijk hoogere waarde heeft dan het 

 gewone ijzer en, als minder volumen bevattende, mindere kosten voor ver- 

 voer naar Europa zoude vorderen. 



Bij dat verbaal bevindt zich tevens een voorstel van den oud gouverneur 

 van JBonieo (thans lid onzer kommissie) , om dezen erts cijnsbaar te ma- 

 ken aan de belangen der schatkist. De brief van den gouverneur-generaal , 

 welke ten geleide dezer stukken strekte, behield over het punt van benut- 

 tiging het stilzwijgen. 



De vorige minister Rijk deed den Uden Augustus 1848 , sub No. 2 , 

 aan den koning verslag van de ontdekking dezer erts-soort , en maakte 

 daarbij de opmerking, dat eene exploitatie voor rekening van het gouver- 

 nement niet verkieslijk was, omdat de ondervinding in den regel niet voor 

 dergelijke ondernemingen van regeringswege pleit. De minister achtte het 

 echter in hooge mate wenschelijk, dat de partikuliere ondernemingsgeest 

 in het vaderland opgewekt en geleid wierd naar de koloniën, en met na- 

 me naar onze uitgebreide Oost-Indische buitenbezittingen; waartoe hij zich 

 vleide, dat de onderhavige ontdekking eene uitmuntende aanleiding zoude 

 opleveren. Het was met dit doel, dat van regeringswege in de Nieuwe 

 Kotterdamsche Courant van den 28sten Augustus 1848 een artikel over 

 deze ontdekking geplaatst werd. Gelijktijdig werd de gouverneur-generaal 

 daarmede bekend gemaakt, en de mededeeling van zijne beschouwingen 

 verzocht over eene benuttiging van dezen erts (verbaal 24 Augustus 1848, 

 No. ^-1^). 



Het gezegde artikel had het gevolg dat de firma Daehive & Co. te 

 's Gravenhaye , zich adresseerde om koncessie tot ontginning, hetgeen al 

 verder den gouverneur-generaal bij brief van den 8sten November 1848 , 

 No. -gl^ , werd medegedeeld , ten einde bij de beantwoording der kwestie 

 over de benuttiging van deze erts-soort tevens de vraag te behandelen: of, 

 en zoo ja, op welken voet en op welke voorwaarden casu quo , tot het 

 verleenen van koncessie aan dezen of genen zou kunnen overgegaan wor- 

 den. 



Yoor dat deze laatste brief bij den gouverneur-generaal kon zijn ontvan- 

 gen , schreef hij zijnen semi-oliicielen van den 17den December 1848 , No. 

 W , strekkende ten geleide van het verslag eener latere opname door den 

 majoor , waarnemenden resident van Bandjermassing , Vektholeit , die dat 

 verslag besluit met eenige voorstellen ter benuttiging van dezen erts , als- 

 mede van de daarop uitgebragte adviezen van den hoofd-ingenieur van het 

 stoomwezen Bennktt en van den generaal-raajoor VAtf der Wijck. 



De hoofd- ingenieur voornoemd betwijfelt, of de exploitatie en bereiding 

 op eene groote schaal wel voor het débouché in Europa, en niet maar 

 alleen voor het verbruik van gietijzer in de kolonie , raadzaam is , op grond 

 dat , naar zijn inzien , de prijzen van het ijzer in Europa , indien de 

 dusgenoemde spoorwegwoede zal zijn bedaard, spoedig dalen en op een 

 lagen trap blijven zullen; hij vermeent dat de fabrikatie van gesmeed ijzer 

 eene te kostbare inrigting zoude vorderen , en het welgelukken te twijfel- 

 achtig is , om zich niet voorloopig te bepalen bij eene fabrikatie van giet- 

 ijzer , op eene kleine schaal , alleen voor het verbruik in Iiidie. 



De gouverneur-generaal vermeende , dat , in weerwil van al deze na- 

 timrlijke rijkdommen en voordeelen , het onraadzaam moet worden geacht, 

 vooreerst aan de exploilering van den erts te beginnen , op grond , dat 



