90 



ment, hetwelk geea, of althans slechts een gering direkt voordeel uit hun- 

 ne voorgenoraene onderneming zou wenscheu te hedingen , evenwel onge- 

 negen is , op eenigerhande -wijze deszelfs tusschenkomst te verleenen ten 

 opzigle van de voorziening in de behoefte aan werklieden, transportmid- 

 delen , fondsen, als anderszins , en dat ook op geeue bijzondere bescher- 

 ming, hetzij door het plaatsen van militairen in de nabijheid der mijnen , 

 hetzij door eenig ander middel, zal kunnen gerekend worden. 



Deze brief is verhandeld bij uwer excellenties verbaal van den 17den 

 Januari] 1850 , No. -^-^ , waarbij den heeren Daehne & Co. de geest van 

 des gouverneurs meening is medegedeeld. 



"Wij hebben gemeend deze extensie te moeten doen voorafgaan , alvorens 

 onze beschouwingen over dit onderwerp te doen kennen. 



Hoezeer, na eene aandachtige lektuur der ons ter inzage afgestane stuk- 

 ken, wij geene overtuiging hebben kunnen erlangen , dat parlikuliere on- 

 dernemers zich door het exploiteren van mijnen in de Tana laivut eenig 

 voordeel mogen beloven , immers niet met het voornemen om het te ver- 

 krijgen produkt naar Europa te verzenden, achten wij , met het oog op 

 het overgroot gebruik van Europecach en Siamsch ijzer, op Java en in 

 onze overige Oost -Indische bezittingen , het allezins wenschelijk, dat voort- 

 durend en met aandrang de oplettendheid van het algemeen worde geves- 

 tigd op de erts-rijkheid van het zuidoostelijke gedeelte van liorneo, en dat 

 het gouvernement met alle te zijner beschikking staande middelen (waar- 

 van wij echter het geven van voorschotten meenen te moeten uitzonderen) 

 en zonder in het minste eigen voordeel te bedoelen , ondernemingen die 

 de exploitatie van die mijnen ten doel hebben, bevorderen. Alle beginselen 

 zijn moeijelijk , doch wat een partikulier in die streken vermag, toont ons de 

 vestiging van Br.OOKE te Serawak. Als het cjouvernement beweert dat het- 

 zelve, wanneer de nood het vereischt , de middelen bezit tot exploitatie , 

 dan gelooren wij te kunnen aannemen , dat de parlikuliere nijverheid in 

 gewone tijden wel diezelfde middelen zich zal weten te verschafien , indien 

 zij in de onderneming werkelijk voordeel ziet. Men moet haar zooveel 

 mogelijk te gemoet komen in hare onderzoekingen en later in de uitvoering. 



Wij beamen de meening van den gouverneur-generaal , vervat in zij- 

 nen brief van 17 December 1848, dat van de ontginning eerst dan we- 

 zenlijk nut is te verwachten, als van wege of door gegadigden deze erts- 

 lagen zuilen zijn onderzocht en ten gevolge van dien met de exploitatie 

 een aanvang zij gemaakt; doch gelooven , dat dan eerst die streken eenen 

 hoogeren graad van ontwikkeling bereiken kunnen en dan eerst eene be- 

 volking zich aldaar zal nederzetten. Deze omstandigheden beschouwen wij 

 dus als uifwei Jcselen en niet als oorzaken. Hoe het zij , wij bezitten eenen 

 rijkdom , waarvan wij op de eene of andere wijze partij behooren te trek- 

 ken. Met het oog op den naijver van vreemde natiën , beschouwen wij 

 het eenparig als noodzakelijk , dat daartoe geen tijd worde vei'spild , en 

 wij achten ons in gemoede verpligt , de regering de verdere behartiging 

 van dit punt met nadruk aan te bevelen. 



Naar ons bescheiden oordeel mogen er geene middelen onbeproefd wor- 

 den gelaten , om andermaal den spekulatie-geest onzer industrie hiertoe 

 op te wekken. 



In eene verhandeling over de wapenfabrikatie in de landen van den sulthan 

 van Bandjermassing , voor-komende in de werken van het Bataviaasch ge- 

 nootschap , 18de deel, bladz. 1 , vinden wij belangrijke inlichtingen om- 

 trent het Docssomsch ijzer. 



Overigens, zoo als boven is gezegd, is het bekend, dat de erts over ge- 

 heel Borneo, op Banka, Billiton, Sumatra en Celehes wordt aangetrof- 

 fen en de inboorling zich hetzelve ten nutte maakt tot het vervaardigen 

 van wapens en ustensiles. Wij zijn echter te weinig ingelicht over de spe- 

 cialiteiten , om bij elk dezer landen te kunnen stilstaan , en vermeenen 

 daarom ons te moeten bepalen , om de aandacht der regering in te roepen 

 op het belang dat door een volledig onderzoek het meerdere of mindere 



