ÜI 



Rcwigt dezer aanfjelefjenlicdeti over hel al;;emcen bekend worde. 



Overgaande lol de Avijze waarop evenlueel do afstand der ijzergrouden in 

 Tana lawut behoorl te geschieden , zoo 0[)ineerdcn sh;chts drie leden onzer 

 kommissie voor eeneu verkoop , in voege als ten aanzien van de kopermij- 

 nen in Z,uid-Aiistialie plaats heeft , en uit lioofde van welke wijze ceue 

 meerdere ontwikkeling der landstreek kan worden verwacht; doch het mee- 

 rendeel achlle eene verpachting raadzamer , en wel te gelijkerLijd met de 



Steenkolen. 



Deze voor de sloomvaart en de fabrieken zoo noodzakelijke delfstof schijnt 

 mede door den geheelen archipel in meerdere of mindere mate aanwezig 

 te zijn. 



Reeds in 1827 besefte het Indische gouvernement het nut, om, in lijden 

 van nood , wanneer de gemeenschap met Ncderluiid mogt worden gestremd, 

 in de behoefte aan steenkolen voor de stoomvaarldienst uit eigen boezem te 

 kunnen voorzien, gezwegen van de wenschelijkhcid , om zelfs in gewone 

 tijden.de zoo moeijelijke en kostbare aanvoeren van kolen uit Nederland 

 door de ontginning der Indische mijnen te vervangen. Blijkens den olli- 

 cielen van den gouverneur-generaal de dato 8 Maart 1839, No. VVS bad- 

 den er toen bereids onderzoekingen plaats gehad naar de belangrijkheid der 

 in de residentie Bmitmn. en Xe Benkoelen [Sumatra^ s Ji'^cstknst) ontdekte 

 kolen , welker bruikbare hoedanigheid reeds vroeger door proeven , ook 

 hier te lande genomen, voldoende was bewezen (blijkens dispositie van 6 

 Junij 1829, lilt. H. no. 86) , waarvan het resultaat destijds was , dat de 

 ontginning van mijnen in Indic , uit aanmerking der daaraan verbondene 

 groote kosten , onraadzaam was , zoolang in de behoefte door geregelden 

 toevoer uit Nederland kon worden voorzien; doch werd het allezins van 

 belang geoordeeld , om het verkrijgen van kolen in Indi'é te bevorderen , 

 voor het mogelijke geval van stremming der gemeenschap met Nederland ; 

 en het was om dit doelwit te bereiken dat de gouverneur-generaal op 

 nieuw onderzoekingen in het werk deed stellen in Sa?itain , ter zuid-oost- 

 kust van JBorneo en op Celcbes. Het blijkt verder uit dien brief, dat aan 

 het lid der natuurkundige kommissie HoRifER een gelijk onderzoek was op- 

 gedragen te Jiejikoeleii , doch dat de resultaten daarvan, door deszelfs over- 

 lijden, niet bekend zijn geworden. Welke de resultaten zijn geweest vaa 

 de overige nasporingen , schijnt hier te lande onbekend te zijn , behalve 

 die ten aanzien van Borneo's zuid-oostkust. 



Niet minder blijkt de belangstelling van het ministerie in deze zaak, on- 

 der anderen uit deszelfs missive van den 17den üctober 1829 , no. 45 , lit. 

 H , waarbij den gouverneur-generaal werd toegezonden eene geschrevene 

 handleiding en teekening van instrumenten , ten doel hebbende om zich 

 op de doelmatigste wijze van het aanwezen van steenkolen te verzekeren. 



Bij brief van 4 Mei 1842, lit. A, no. -j.^_j schreef de toenmalige minister 

 aan den gouverneur-generaal , dat het hem wenschelijk was voorgekomen 

 gebruik te maken van de uitzending des heeren Schwanek , benoemd lid 

 der natuurkundige kommissie op Java , ter verdere voortzetting van het 

 onderzoek omtrent het al- of niet aanwezen van steenkolen in Indië , daar 

 men tot dusverre slechts hruinkolen had gevonden. 



Tot dusverre zijn die pogingen alleen te Bandjermassinq (zuid-oostkust 

 van Borneo) met eenen gunstigen uitslag bekroond geworden. Het zijn de 

 rijke steenkolen-lagen in den berg Pengaron , welke thans voor gouver- 

 nements-rekening met voordeel worden geëxploiteerd en in ruime mate in 

 de behoefte van Indi'é kunnen voorzien. 



De bijzonderheden deswege zijn aan den koning gerapporteerd bij brief 

 van 16 Augustus 1849, no. 11, en de zakelijke inhoud daarvan is opgeno- 

 men in het Indisch tijdschrift, 1849, no. 11. 



Hoezeer wij nu de middelen tot verkrijging van de steenkool in Indië 

 bezitten , zoo bepaalt zich echter de exploitatie tot dusverre slechts tot eene 

 enkele plaats in den geheelen uilgestrekten archipel. Bandjermassing heeft 



