92 



door deszelfs ligging in het midden dieos archipels en in verband beschouwd 

 met het geraak van transport, in eiken moesson , en van den loop des 

 inlandsehen handels , zoomede met betrekking tot de gesteldheid der rivier , 

 die gewone kustvaartuigen toelaat , zeker de meeste voordeeJen voor de 

 exploitatie van steenkolen , maar ■wij achten het van belang dat ook elders 

 die brandstof verkrijgbaar zij. 



Het is gebleken , dat op de zuidoostkust van Borneo , bij Tandjong 

 Batoe Saloeman , alsmede in de straat en op Lawut Poeloe , Foeloe Nang- 

 ka en op verschillende punten aan de oevers der Mahakkaii of rivier van 

 Koetei ^ steenkolen gevonden "worden en verder in de meer afgelegene 

 binnenlanden van Koetei; zij komen mede voor in het stroomgebied der 

 rivieren , die aan de zuidkust van Boineo in zee vloeijen en wel op de vol- 

 gende plaatsen , als : aan de Karroviv en op verscheidene punten aan de 

 Bove?i-BarUo , aan de Boven-Kattiiigayi , aan de Lamocdong in Komei , 

 benevens de Tandjong Selaka; — bruinkool, aan de rivier Kapoeas van 

 Pontiajiak (westkust) bij Salimbouw , Piassa en Boenoct. 



Volgens mededeeling van den reeds meergenoemden oud-gouverneur van 

 Borneo , zijn uit de steenkolen-lagen aan de oevers der Mahakkan met 

 goed gevolg uitgravingen gedaan ; ouderzoekingen hebben plaats gehad bij 

 Lawut Foeloe en op de verdere zuidkust; eene kleine proef is genomen met 

 de kolen , die aan de Pontiauaksche Kapoeas voorkomen. 



Volgens dezelfde mededeeling , wordt de exploitatie binnen Bandjermas- 

 sing gedreven door behulp van bannelingen van Java en elders; zij is 

 daardoor goedkoop. De direktie is eenvoudig en praktisch; in het jaar 

 1849 zijn eeuige Behjisclta mijnwerkers en opzieners , en in Maart 1850 

 zijn bekwame ingenieurs voor het Indische mijnwezen naar Java vertrokken. 



Behalve tot het gebruik voor de stoomvaart en bij de ateliers van het 

 gouvernement , bestond het voornemen om de steenkolen van Borneo , die 

 verre beneden de Europeschc prijzen zullen kunnen worden geleverd , ook 

 op Java te doen strekken in het belang der suiker-fabrikalie , ten behoeve 

 van welke de brandstof reeds rueer en meer schaars begint te worden. 



Een en ander levert het bewijs , dat de belangrijkheid van liet eiland 

 Borneo met betrekking tot deze delfstof door het gouvernement op prijs 

 wordt gesteld. 



Men mag verwachten , dat zulks zal leiden tot eene meer algemeene kennis 

 van de voordeden , die al de opgemelde punten aanbieden met betrek- 

 king tot den handel in het algemeen. Wij achten het hoogst wenschelijk , 

 dat de resultaten der onderzoekingen algemeen worden bekend gemaakt , 

 als een middel om onze nationalen ondernemingsgeest op te wekken. 



Voor de ontwikkeling van dit belangrijke eiland , achten wij den afstand 

 tier in exploitatie zijnde steenkolenmijnen , bij wijze van verpachting , 

 hoogst raadzaam , en Avel te gelijkertijd met de ijzergronden van Tana lawut. 

 Wij worden daarloe geleid door de volgende bedenking. 



Hoe gemakkelijk de ijzererts in Tana lawut ook verkrijgbaar is om er 

 partij van te kunnen trekken , moet de grondstof bereidingen ondergaan , 

 welke een aanzienlijk en kostbaar etablissement vorderen , waardoor welligt 

 de ondernemingsgeest wordt afgeschrikt. 



Dit is het geval niet met de steenkolen , die slechts delving en afvoer 

 vorderen , en daarvoor is aanvankelijk de baan te Bandjermassiiig van gou- 

 vernementswege geopend. De verdere exploitatie dezer steenkolenmijnen 

 biedt den ondernemers dus een stellig voordeel aan, en daarom is de ver- 

 wachting niet ongegi-ond , dat het aan geene mededinging voor de pacht 

 zal ontbreken. Wanneer nu eerst later de ijzermijnen werden verpacht, 

 zou de gading daarvoor minder kunnen zijn , zoo men ter verkrijging van 

 steenkolen voor de smeltovens van anderen afhankelijk was ; waarom het 

 raadzaam schijnt om de gelegenheid te bevorderen, dat beide pachten zich 

 als het ware vereenigen. 



Bij die der steenkolenmijnen behooren voorwaarden te worden bedongen , 

 die het gouvernement verzekeren , dat in deszelfs eigene behoefte aan steen- 



