94 



eene nota omtrent het Tinden Tan goud in die streek. Volgens dat stuk 

 ■worden in de nabijheid -van jBch /cot'Ze?i , langs het zeestrand tusschende rivier 

 van dien naam en Soetigi Laraauw , alle kenteekenen gevonden , dat 

 de grond aldaar rijkelijk met goud bezwangerd is ; voornamelijk is zulks 

 zigtbaar bij springtijden in de zuidoostmoesson , wanneer het geweld der 

 branding de steile kust doet instorten. De aarddeelen door de volgende eb 

 naar zee gevoerd wordende , vindt men aan het strand het zand met stof- 

 goud vermengd. 



De strandbewoners van Soengi Lamauw maken hunne gouden sieraden 

 van het stofgoud , dat door herhaalde wassching van het zand wordt ver- 

 kregen. 



Een opzettelijk onderzoek , vóór 1827 door het plaatselijk bestuur gedaan , 

 heeft bewezen , dat de grond in genoemde streken met goud van zeer goe- 

 de hoedanigheid bezet is. In 1827 , tijdens het schrijven dezer nota , deed 

 men proeven om bepaalde resultaten te verkrijgen aangaande de hoe- 

 veelheid en de hoedanigheid van het metaal, waarvan de uitkomsten niet 

 bekend schijnen te zijn. 



In het dislrikt Anak Soengai , aan de bevaarbare rivier Katawon , nabij de 

 Doessoen Sikandauiu, bestaan mede verscheidene goudmijnen, waarvan één 

 bewerkt werd , welke , behalve grof stofgoud , ook klompgoud opleverde , 

 doch in geringe hoeveelheden , uit hoofde der weinige beAverkers. 



De vermaardste goudmijnen van Sumatra zijn gelegen in de landen Li- 

 moen en Batang Jisseij , van waar het goud naar Mokko-mokko en Palem- 

 bang maar vooral naar Padang en DJambi, ter markt werd gebragt. In la- 

 teren tijd is die aanvoer merkelijk verminderd, waarvan de oorzaak werd 

 voorondersteld te bestaan in de uitputting dezer mijnen. Men beschouwde 

 het daarom als nuttig , om andere mijnen in de nabijheid van Benkoelen 

 aan te wijzen. 



»Het is onbelangrijk" besluit deze nota, »de oorzaken aan te wijzen, 

 welke de krachtdadige bewerking dezer laatste hebben belet; genoeg zij het 

 te zeggen , dat de uitsluiting van Europesche industrie , als de hoofdoorzaak , 

 en het tegenovergestelde als het eenig middel tot ontginning , welligt van 

 groote schatten, aanleiding kan geven." 



Op het eiland Borneo — zegt de heer Weddik — wordt het goud in meer- 

 dere of mindere mate gevonden in het gebied van al de stroomen van dat 

 eilaud , alsmede in de weinige bergachtige streken die op Borneo voorko- 

 men. Zelden komt het in gedegen' staat voor; bijna altijd als stroom- 

 goud en wel in lagen van eenige duimen tot 5 a 6 voeten dik, vermengd 

 met ijzer en andere metalen , ook wel met platina. Deze lagen liggen veelal 

 vrij horizontaal , ter diepte van 6 tot 20 en 30 voeten beneden den beganen 

 grond. 



Onder de goudhoudende landstreken behooren in eigendom aan het gou- 

 vernement: Sambas [Slakkan Doeie) , Manipawa , Landak , Pontianak , 

 Simpang , Matan , Kottaivaringin , Pemboean en Koehin-Sampit , Kat- 

 ting an , Kapoeas , Doessoeii-, Stang Moerong ^ Tanalaivut, Tana-baniboe 

 en Berou. 



In het overige , meer middelijk tot het gouvernement behoorende gedeel- 

 te van Borneo , kunnen ook goud-exploitatien geschieden , doch de voor- 

 keur bestaat daar , waar de middelen van bestuur zijn of nog kunnen wor- 

 den aangebragt. Het immediaat onder het gouvernement behoorende land 

 is groot genoeg , om in alle ruimte gelegenheid te geven tot exploitatie. 



Het goud wordt door den inboorling gewonnen door middel van kleine 

 schachten of patten , en door het wasschen van zand aan den oever en in 

 de beddingen der rivieren. De opbrengst van beide deze handelwijzen is 

 betrekkelijk gering en zeer wisselvallig; zij berusten op de neiging om zoo 

 min mogelijk aarde te verwerken. 



De Chinezen winnen het goud door het bewerken van groeven (a ciel 

 ouvert) ; zij ontblooten de laag goudhoudenden grond , brengen water aaa, 

 en wasschen stroomgoud; waar geen water bij te brengen is, bezi- 



