98 



de loozing Tan het grond- en filtratie-waler in de mijnen is nog niets an- 

 ders dan luenschen-arbeid aangewend. 



Omtrent de produktie Tindt men aangeteekend , dat dezelve niet met 

 eenige juistheid is na te gaan ; dat men bij het maken der kontrakten voor de 

 levering is uitgegaan van het denlvbeeld , dat ieder arbeider per jaar zoude 

 kunnen voortbrengen ééne Spaansche-mat-zwaarte , waardig ƒ 40. 



De levering bedroeg 298 oneen, doch moest zijn 1685 oneen, en men bere- 

 kende dat er wel vijf maal meer aan de markt gebragt werd, dan het bedrag, 

 waarover met het bestuur gekontrakteerd is ; op de wijze , zoo als tot nogi 

 toe gewerkt is, zouden er dus in de goudleverende rijkjes ongeveer 8425 

 oneen vallen, vertegenwoordigende eene waarde van ƒ 337,000. Het zijn dei 

 Boeginezen , die bijna uilsluitend het voordeel van den handel in dit metaal 

 inoogsten. 



De bedoelde nota van de algemeene sekretarie bevat de zwarigheden y 

 waarmede partikuliere ondernemingen van exploitatie in die streken zouder 

 te kampen hebben , doch verklaart tevens , en wij voegen ons gereedelijk bij 

 dat gevoelen , dat , indien zoodanige ondernemingen tot stand kunnen ko- 

 men , het staatkundig belang van het gouvernement er gewis bij zoude win- 

 nen. Immers zouden dezelve , onder een goed beheer , alsdan leiden kun- 

 nen tot eene betere vestiging van 's gouvernements gezag en invloed , in 

 eene landstreek, welke nu aan de willekeur van trouwelooze vorsten is over- 

 gelaten. De kennis van land en volk zou langzamerhand vermeerderd wor- 

 den. De meerdere direkte aanraking met het volk zou de schadelijke wer- 

 king van den invloed der hoofden geleidelijk doen afnemen. De thans ma- 

 terieel en moreel onderdrukte bevolking zou, steun vindende in de bescher- 

 ming van den ondernemer , meer zelfstandigheid erlangen , ineer genot van 

 haren arbeid ondervinden; haar lust tot werken zou daardoor opgewekt wor- 

 den , en langs dien weg eene groote schrede gedaan zijn tot bevordering 

 van haren welvaart. Ook de hoofden zouden in dezen veranderden staat van 

 zaken hun voordeel vinden. De behoefte aan een geregeld bestuur , aan 

 veiligheid voor personen en eigendommen zou zich dien ten gevolge meer 

 dan ooit doen gevoelen , en eenmaal zoo ver gekomen , zou het gouverne- 

 ment den weg gebaand vinden om , zonder geweid , zonder groote kosten , 

 een land aan deszelfs belangen dienstbaar te maken , hetwelk nu slechts in 

 naam aan deszelfs gezag onderworpen is. 



Yan geringe beduidenis was het voordeel , dat het gouvernement trok uit 

 de verpligte goudlevering , welke verpligting daarom is veranderd in een 

 stelsel van hoofdelijke belasting. Het meerdere indirekle voordeel , dat uit 

 eene boven geschetste verbeterde orde voor den handel in het algemeen , 

 en voor 's lands iinantien in het bijzonder moet voortvloeijen , zal geen be- 

 toog behoeven. 



De partikuliere industrie heeft reeds op het belang van de gouddelving op 

 op het noorder schiereiland van Celehes het cog gevestigd , uitwijzens het 

 verzoek om oktrooi van den baron Melvill van Carkbee. Het zal niet on- 

 gepast zijn , alvorens van dit ondervverp af te stappen , uwe exc. te herin- 

 neren de bedenkingen , door den gouverneur-generaal , bij brief van den 

 26slen Januari] 1849 , No. 65/11 , ingebragt tegen het verleenen van ok- 

 trooijeii voor de onderwerpelijke exploitatien. Ook wij beschouwen het als 

 onraadzaam, om, naar het uitgedrukt gevoelen van den gouverneur-gene- 

 neraal, gedurende een tijdvak van 30 jaren de ontginning van zoo groote 

 uitgestrektheid lands, welke in het onderwerpelijke geval op 1100 vierkante 

 mijlen geschat wordt, van eenen enkelen persoon afhankelijk te maken, 

 en daardoor welligt de nijverheid van een geheel volk aan banden te leg- 

 gen , maar achten het met den gouverneur-generaal als eene wenschelijke 

 zaak, dat kundige Nederlandsche ondernemers met eigen kapitaal de bron- 

 nen van welvaart openen, welke ook deze landstreken schijnen te bevatten, 

 doch thans , bij gebrek aan geld , aan hulpmiddelen en ondernemingsgeest 

 van de zijde der inlandsche hoofden en bevolking voor het grootste gedeelte 

 onbenut blijven. De gezindheid van den tegenwoordigen gouverneur-gene- 



