100 



per (noordkust) , wordt voor rijk aan diamanlniijnen {jehouden , docli men 

 maakte op die plaats , altiians tot 1842, Tolstrekt geen moeite , om dezelve op 

 te delven. De invloed der Engelschen zal waarschijnlijk dezen tak van nij- 

 verheid in die streek doen verlevendigen; hetgeen echter tot nog toe het 

 geval niet geweest is. 



Vroeger heeft het gouvernement getracht , door OA'ereenkomsten met de 

 vorsten op JBorneo , in wier gebied de ruwe steen gevonden wordt, zich 

 te verzekeren van de uitlevering of opbrengst van zeker aandeel. In 1823 

 zijn, krachtens een dusdanig kontrakt , de diamantmijnen der provincie 

 Landak gesteld worden onder het beheer van het Ncchilandsch-Indisch 

 gouvernement , onder bepaling dat de ruwe steen aau hetzelve zou worden 

 geleverd voor een vijfde beueden de getaxeerde waarde. 



Dien ten gevolge hebben daarvan verkoopingen op Java voor gou- 

 Ternements rekening plaats gehad , en heeft men ook den verkoop van 

 dien ruwen steen in Nederland beproefd. Een eu ander heeft echter 

 geen bevredigende uitkomsten opgeleverd , en het Indisch bestuur is in 1829 

 gelast geworden , om geene diamanten meer voor gouvernementsrekening 

 herwaarts te zenden. 



Sedert zijn alle binnenlandscbe posten in de residentie Pontianak inge- 

 trokken en alle betrekkingen met Landak vervallen , en de inkoop van 

 diamanten en goud in die streek aan een ieder vrijgelaten. 



De winning der diamanten geschiedt op eene eenvoudige wijze. Onder 

 eene laag lichtroode , min of meer met zand gemengde vette klei , waaruit 

 de vlakte bestond die door Dr. IIorner is bezocht , tot op eene diepte van 

 6 tot 7 vademen , ligt een vadem diep eene laag , bestaande uit brokken 

 en rolsteenen , meest van kwarts , ook van verschillende syenieten , diorie- 

 ten en dergelijke steensoorten , welke het it«/oes-gebergte zamenstellen. 

 In deze bonk liggen de diamanten los verstrooid , vergezeld van magneet- 

 ijzerzand , goud en platina in dunne schubbetjes en kleine gehakkelde stuk- 

 jes van gedegen ijzer. Opmerkenswaardig is eene soort van kleine steenen , 

 in deze bank voorkomende , Batoe Timahan of Batoe Parak Intan genoemd, 

 welke voor een zeker kenteeken van de aanwezigheid der diamanten gel- 

 den. Zij bestaan uit eene verbrijzelde donkergrijze kwarts , in welke vele 

 puntjes van ijzerkies en van eene loodwitte metaalaardige zelfstandigheid , 

 welke voor platina wordt gehouden , gevonden worden. Op de oppervlakte 

 dezer steenen ziet men eene menigte gaatjes , als het ware uitgevreten , 

 onder welke enkele worden aangetroffen, welke eenigzins regelmatig drie- 

 kant gevormd zijn , even als had een diamant-oktaeder met een zijner drie- 

 hoekige vlakken daarin vastgezeten. 



De Timahan steenen hebben geheel het aanzien van een gang-gesteente, 

 en het gezegde spreekt er voor , dat zoodanige kwartsgangen als het eigen- 

 lijk moeder-gesteente der diamanten te beschouwen zijn. 



Onder de diamantrijke bank stuit men weder op eene lichtbruine fijne 

 klei , welker dikte onbekend is. 



Er worden putten van 16 tot 64 voeten door de roode klei uitgegraven , 

 en met een bekleedsel van dunne boomstammen voorzien. Uit deze wordt 

 het diamantgruis opgehaald en op eenen hoop opgestapeld tot dat men de 

 onderste gele klei bereikt ; vervolgens wordt de bekleeding weggenomen en 

 de bovenste roode klei in het gat gestort , zoodat de vierkante diepe put 

 in eene ruime ondiepe ovale kom verandert , in welke water geleid wordt. 

 Naar de grootte van het gat beginnen nu 20 tot 34 wasschers, tot aan den 

 gordel in het water zittende , hun werk ; eerst worden de grootste steenen 

 uit het diamantgruis weggeworpen, en daarna de kleinere door wijde bam- 

 boezen zeven daarvan afgescheiden; ten laatste wordt het fijnere gruis in 

 de gewone houten bakken of doelangs uitgewassen. 



Het geoefende oog der wasschers herkent de diamanten gedurende de 

 draaijende beweging van het gruis in de doelan;op het laatste blijft in de 

 doelang eene geringe hoeveelheid magneet-ijzerzand , gemengd met goud , 



