108 



De exploitatie der mijnen op eerstgenoemd eiland heeft toch reeds ie- 

 Xvezen , dat het tin van eene uitmuntende hoedanigheid is , en dat het 

 onreinste produlit , volgens het onderzoek Tan den hoogleeraar Mulder , 

 slechts ^ van een per cent vreemde metalen bevat , terwijl het meestal 

 slechts J'^ van 1 per cent heeft. 



Deze exploitatie , reeds zoo voordeelig op de wijze waarop die nog steeds 

 wordt uitgeoefend , is nog voor eene zeer belangrijke uitbreiding vatbaar , 

 en belooft alzoo reeds in dit opzigt goede winsten aan die partikulieren , 

 die met kunde en beleid zich daarop met onverdeelde krachten zullen kun- 

 nen toeleggen ; vooral dan , als zij niet alleen behoeven te zien op een 

 oogenblikkelijk of jaarlijks voordeel, maar op hetgeen na eenigen tijd Tan 

 eene doeltreffende exploitatie te verwachten is. 



De resultaten , tot hiertoe Tan de ontginning Tan tinmijnen verkregen , 

 zijn een lokaas , dat nog geheel bij andere mijnen wordt gemist. Zijn ech- 

 ter de tinmijnen verpacht en voor andere personen dus niet meer verkrijg- 

 baar , dan zal het voorbeeld navolging vinden , en zich ook gegadigden 

 Toor de exploitatie van andere delfstofi'en opdoen ; waardoor ook de overige 

 Indische bezittingen van den staat TOor dezen eene veel hoogere waarde 

 zullen kunnen verkrijgen. 



2. Uit de door den minister van koloniën overgelegde bescheiden blijkt, 

 dat bij eenen buitenlandschen oorlog het eiland Baiika veel gevaar zou 

 loopen , om door een coup de main genomen te worden. De inkomsten 

 der tinmijnen zouden dan voor den staat verloren gaan , en 't laat zich niet 

 aanzien , dat het rijke eiland , eens in de hand van eeneu magtigen vijand, 

 ligt zou teruggegeven worden ; terwijl juist die rijkdom zijne aandacht het 

 eerste op Banka zou vestigen. Maar zijn de mijnen in 't bezit van parti- 

 kulieren , dan mag men vooronderstellen , dat partikulier eigendom door den 

 vijand zal gerespekteerd worden. Toen in 1811 Java door de Engelschen 

 werd genomen , hebben zij den partikulieren eigendom , zoo als onder 

 anderen de landerijen Tan Batavia, en Buiienzorg , aan hunne bezitters 

 gelaten. 



3. Gelijk alle industriële ondernemingen van het Gouvernement, zoo 

 gaat ook de exploitatie van tinmijnen op Banka gepaard met bezwaren , 

 die de partikulier ligter weet te boven te komen of te vermijden. Boven- 

 dien schijnt het gouTernement niet bij magte , om Tan den rijkdom Tan 

 Banka en Billiton zooTeel partij te trekken , als waarTOor beide eilanden 

 vatbaar zijn. De ondervinding heeft dit geleerd ; want , ofschoon in de 

 laatste jaren de produktie van tin op Banka aanmerkelijk is toegenomen, 

 is de ontginning aldaar betrekkelijk nog zeer beperkt , terwijl op Billiton, 

 »dat eiland Tan tin" , zoe als de heer RochüssüJ" het eigenaardig noemt, 

 nog nooit is gegraTen. 



Tot heden is het eiland Billiton TOor den Staat eene geheel onvrucht- 

 bare bezitting geblcTen. Aan een in 1827 ontworpen , ja zelfs gesloten 

 kontrakt met den kapitein der op Banka werkende Chinezen , ter ontgin- 

 ning der Billitonsche tinmijnen , is geen gCTolg gegCTen. Dit eiland , zoo 

 gewigtig ook door de nabijheid Tan Falembang , wordt thans door naiJTe- 

 rige natiën beschouwd als eene bezitting waarop Wederland geen' prijs stelt, 

 en welke de staat niet bij magte is aan hare beslemming te doen beant- 

 woorden. 



Van hocTeel belang Engeland Billiton beschouwt , Tooral ook in Ter- 

 band met Singapore , blijkt uit hetgeen Raff les daarTan zegt (zie »Me- 

 raoir of the life and public serTices of Sir Tfl. Sï. Raffles by his widow" 

 pag. 419). Hij vermeent, dat eene vestiging op Billiton op dezelfde wijze als 

 die Tan Singapore hoogst nuttig zou zijn TOor de belangen Tan Engelands 

 OTcrmagt in den archipel. »In Terband met Singapore — zegt hij , — zou 

 » zulk eene vestiging een krachtig en gewigtig punt worden , en zou ons 

 » menig voordeel en overwigt in den handel van den archipel verzekeren. 

 » Bij eene Tergelijking Tan Billiton met Singapore merke men op , dat dit 

 » laatste etablissement slechts is opgerigt met het doel om de Straat van 



