120 



den uitgevoerd. De markt van het tin in het vaderland veroorzaakte daar 

 groote indirekte voordeelen. Wanneer de aanvoer naar Nederland niet ver- 

 pligtend was , zou slechts zooveel tin , als voor de konsurntie in het vader- 

 land noodig, regtstreeks naar Holland worden aangevoerd, en het overige 

 naar elders. En die henoodigde hoeveelheid is zeer gering; ze zal mis- 

 schien 2000 pikols hedragen. Zoo de markt hier dus niet gevestigd blijft, 

 is de tinhandel voor Nederland verloren. 



Maar de minderheid der leden was van gevoelen , dat aan de pachters 

 der tinmijnen de vrije beschikking over het produkt , in den ruimsten zin, 

 moest worden gelaten. Zij hielden het er voor, dat de kunstmatige markt 

 van Indische produkten in het vaderland , in het algemeen , niet dan met 

 het verlies van aanzienlijke direkte baten der schatkist verkregen wordt. 

 Zij verwachtten van de markt van het tin op Banka en Billiton de ont- 

 wikkeling van handel en nijverheid op die eilanden zelve. Thans is die 

 handel gering , omdat beide eilanden eigenlijk niets voortbrengen , daar het 

 tin wordt weggevoerd door het gouvenement. Doch kwam het metaal aan 

 de plaatselijke markt, dan zou daarvoor eene gelijke Avaarde worden inge- 

 voerd. Dit zou noodwendig eene aanmerkelijke uitbreiding geven aan de 

 vaart op dit eiland. En spoedig zou Banka met Singapore kunnen wed- 

 ijveren. De ligging van de hoofdplaats Mvnlok , in de straat Banka , 

 maakt haar bij uitnemendheid geschikt voor den handel , daar een groot 

 gedeelte der vaart van ^zie en vooral van China op Enrojja, met den 

 Oosterschen archipel en met Australië door die zeeëngte plaats heeft. Bij 

 een matig stelsel van in- en uitgaande regten , zou de scbatkist van dien 

 handel op Banka groote voordeelen trekken , en zoo zouden weldra de 

 indirekte voordeelen, die het vaderland van de gedwongen tinmarkt trekt, 

 vergoed worden door eene direkte verhooging van het batig saldo voor 

 's lands kas. De moeijelijkheden en nadeelen , die thans voortvloeijen uit 

 de uitbestedingen van leverantien van levensmiddelen voor Banka, zou- 

 den verdwijnen, omdat de handel langs eenen natuurlijken Aveg in de be- 

 hoeften zou voorzien. 



De meerderheid der leden voerde hiertegen aan , dat zij geenszins den 

 handel op de tineilanden wil verbieden. Zij wil dien vrijlaten , even als 

 het direkt vervoer van Java. Zij Avil ruimsclioots direkt doen voorzien in 

 de behoefte van ^zie , door de destinatie van i- der geheele produktie on- 

 beperkt te laten. Maar zij is van oordeel, dat de welvaart van 's Rijks over- 

 zeesclie bezittingen niet geheel mag worden gekocht ten koste van het 

 moederland, maar beide in verband tot elkander moeten blijven. Zij wil 

 daarom den pachter of zijne koopers verjiligten , ?- van het produkt naar 

 Nederland over te voeren , ten einde aldaar de hoofdmarkt voor Europa 

 blijve gevestigd. Onder die restriktie , zal de pachter op de plaats der ex- 

 ploitatie of op Java naar goedvinden kunnen verkoopen. Zij beschouwt 

 dit niet alleen uit een kommercieel maar ook en vooral uit een staatkundig 

 oogpunt noodzakelijk. Het is anders te vreezen , dat de tin-eilanden spoe- 

 dig grootendeels maar in naam Nederlandsche bezittingen zullen zijn en dat 

 men het zich te laat zal beklagen , dat men de vrijheid van handel , in het 

 moederland niet gevaarlijk ja noodzakelijk , te ligtvaardig op de Oost-In- 

 dische bezittingen heeft toegepast. 



§ 9. Bij de berekening in § 7 is aangenomen , dat de pachters aan het 

 gouvernement , behalve den koopschat , voor ieder pikol tin bij den uit- 

 voer zullen betalen / 3, ten einde het gouvernement voor de kosten van 

 beheer schadeloos te stellen , die ten deele kunnen klimmen , naarmate 

 de exploitatie zich uitbreidt. Daarbij dient echter uitdrukkelijk bepaald te 

 worden , dat het gouvernement verpligt zal wezen , om , tot behoud van 

 inwendige rust en veiligheid , ook daar bescherming te verleenen waar 

 nog geen etablisseinent bestaat, maar de ondernemers verlangen er een op 

 te rigten. Toorts dient almede te worden vastgesteld, dat de uitvoer van 

 erts en metalen nimmer en in geen geval aan andere of hoogere regten , 

 hetzij op de tin-eilanden , hetzij op Java , zal onderworpen worden , dan 



