vm 



(bijv. door het graTen van waterleidingen om een behoorlijk geblaas te tcf- 

 krijgen) , dat de winsten der meerdere produktie hierdoor geheel zouden 

 Terioren gaan. 



Die uitbreiding zou derhalve alleen bestaan in de opening van nieuwe 

 mijnen , waartoe eene vermeerdering van het getal arbeiders en van het per- 

 soneel der administratie vereischt wordt en daartoe voorzeker zou eene par- 

 tikuliere onderneming welligt beter in staat zijn dan het gouvernement , 

 verrails gouvernements ambtenaren dikwijls door hunne verantwoordelijk- 

 heid worden teruggehouden van het nemen van maatregelen, die eene par- 

 tikuiiere inrigting niet zou aarzelen aan te wenden. Zoo zou men bijv. 

 door aan de Chinezen geld voor hunne passage naar China voor te schie- 

 ten , zoo veel arbeiders verkrijgen als men Avil, of ook daartoe , bij wijze 

 van proefneming , uitsluitend inlanders kunnen gebezigd worden , onder 

 eenen demang , even als zulks vroeger door de tiko's onder den sulthan 

 van Falc;>ibunij plagt te geschieden (1). 



(1) Deze personen , zeven (volgens CrawfüRd's zoo het schijnt min 

 juiste opgave , deel 2 , bladz. 321 , slechts vijf) in getal , en tiko's ge- 

 noemd , hielden hun verblijf te Palcmbang en bezochten slechts van tijd - , 

 lot tijd de mijnen. Tot dezen post werden doorgaans gebezigd afstamme-iB 

 lingen van Chinesche vaders en Maleische moeders , die het voordeel had- -1 

 den de talen van beide ouders te verstaan , maar de Bïohammedaansche 

 godsdienst beleden. De sulthan gaf aan de tiko's de noodige voorschotten, 

 en deze voorzagen op hunne beurt de mijnwerkers van alles wat tot hun 

 onderhoud noodzakelijk was. Bij hunne bezoeken regeklen de tiko's het 

 bestuur der werkzaamheden met hunne ondergeschikte agenten , kongi's 

 geheeten , die bij hun afwezen met het toezigt belast bleven , en een 

 vastgesteld salaris van de tiko's ontvingen. De sulthan schoot aan de tiko's 

 doorgaans van 5 tot 10,000 doli. voor , overeenkomstig de uitgebreidheid 

 van het toevertrouwde distrikt , en maakte met hen een kontrakt voor de 

 levering van al het tin tegen 8 dollars per pikol van 150 katti's. Het op- 

 ruimen der bosschen , het oprigten der snieltovens en andere werkzaam- 

 heden , die het openen der mijnen voorafgingen , werden door de tiko's 

 bekostigd , die vervolgens aan de mijnwerkers den vasten prijs betaalden 

 van 6 dollars per pikol van 160 katti's. Deze betaling geschiedde voor 

 twee derden in koopgoederen en provisien , en voor een derde in eene 

 tinnen munt , piiies genaamd , die ieder tiko het regt had in zijn distrikt 

 in omloop te brengen , maar die daarbuiten niet gangbaar was. De dis- 

 trikten die onder de' tiko's stonden , waren uitsluitend de door Chinezen 

 bewerkte ; te weten : Djeboes , Klabat , Blvijoe , Soengiliuis , Maraivang , 

 Panqlcal jjinang en Toboali, De opperhoofden der inboorlingen of ornng- 

 goenoeng (waarover beneden nader) stonden volgens Cour.T (p. 153) ouder 

 eenen demang, door den sulthan Xe ■Koitawar-inym geplaatst, en leverden 

 het tin , door hen verzameld , aan den vorst , tegen den prijs van 3 dol- 

 lars per pikol van 100 katti's: zie CouKT , p. 150 — 154, vgl. nog Hüijsees , 

 bladz. 55 , die in de hoofdzaken , ook Avat het getal der tindistrikten be- 

 treft , met CoüET overeenstemt , maar beweert , dat de sulthan voor het tin, , 

 dat hij tegen 13 a 15 rijksdaalders per pikol aan de kompagnie leverde, 

 slechts 5 rijksdaalders aan de Chinesche opperhoofden betaalde. Cp.awfueb 

 (t. a. p. bladz. 322) stemt echter met Coükt overeen. » De prijs, dien de 

 » mijnwerkers ontvingen," zegt hij , »was onveranderlijk vast bepaald op 

 » dit punt , op 6 piasters de pikol. De werkelijke prijs, die hun betaald I 

 » werd , was echter verre beneden den nominalen prijs , dewijl de kon- 

 » gi's hen van alle benoodigdheden tot buitensporigen prijs voorzagen, 

 » waarvan ten bewijze strekt, dat de rijst hun tot drie piasters de pikol geleverd 

 » werd , dat wel het driedubbele van den prijs van Java is , en gewis niet '. 

 y> minder dan 150 per cent boven den prijs op de plaats." Coubt bere- 

 kent , dat vóór de ontvolking van Banka en de verwoestingen der roevers , 



